{"id":3487,"date":"2023-10-20T08:04:32","date_gmt":"2023-10-20T08:04:32","guid":{"rendered":"https:\/\/millinews.az\/xeber\/turk-ekspert-erdoganin-qaycisindan-danisdi-turkiy%C9%99-15-az%C9%99rbaycan-is%C9%99-30-40-il%C9%99-bu-h%C9%99dd%C9%99-catacaq\/"},"modified":"2023-10-20T08:04:32","modified_gmt":"2023-10-20T08:04:32","slug":"turk-ekspert-erdoganin-qaycisindan-danisdi-turkiy%C9%99-15-az%C9%99rbaycan-is%C9%99-30-40-il%C9%99-bu-h%C9%99dd%C9%99-catacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millitv.net\/?p=3487","title":{"rendered":"T\u00fcrk ekspert \u018frdo\u011fan\u0131n &#8220;qay\u00e7\u0131&#8221;s\u0131ndan dan\u0131\u015fd\u0131: T\u00fcrkiy\u0259 15, Az\u0259rbaycan is\u0259 30-40 il\u0259 bu h\u0259dd\u0259 \u00e7atacaq"},"content":{"rendered":"<div id=\"mvp-content-main\">\n<p><strong>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 t\u00fcrkiy\u0259li iqtisad\u00e7\u0131 Ne\u015fat G\u00fcndo\u011fdu Az\u0259rbaycana qonaq g\u0259lmi\u015fdi. Deyirl\u0259r, qonaq paylu-pu\u015flu olar. Biz d\u0259 bu qonaqdan pay umduq v\u0259 onu redaksiyam\u0131za d\u0259v\u0259t etdik. Sa\u011f olsun, s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc yer\u0259 salmayan alim \u00e7ay s\u00fcfr\u0259si arxas\u0131nda <a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/Millinews.az\" rel=\"noopener\">Millinews.az<\/a>-la h\u0259ms\u00f6hb\u0259t oldu. El\u0259 umdu\u011fumuz &#8220;pay&#8221;\u0131 da ondan s\u00f6hb\u0259t \u0259snas\u0131nda bir-bir ald\u0131q. Buyurun, iqtisad\u00e7\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rli fikirl\u0259rind\u0259n siz d\u0259 \u00f6z &#8220;pay&#8221;\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcn. <\/strong><\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan qidalar\u0131ndan ba\u015fqa he\u00e7 n\u0259y\u0259 rast g\u0259lm\u0259yib<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcsahibimiz ilk suala el\u0259 d\u0259 \u00fcr\u0259ka\u00e7an cavab verm\u0259di. \u0130qtisad\u00e7\u0131 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259hsullar\u0131na, brendl\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259diyini s\u00f6yl\u0259di: &#8220;Kapitalizmin ist\u0259diyi istifad\u0259\u00e7i deyil\u0259m. Odur ki, bazar\u0131 bilmir\u0259m. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu haqda he\u00e7 n\u0259 bilmir\u0259m. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan markas\u0131 olan mallar h\u0259yat\u0131ma toxunmay\u0131b. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu m\u0259hsullardan istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259r var, \u00e7ox olsayd\u0131 v\u0259 ya tan\u0131nsayd\u0131, m\u00fctl\u0259q ki, g\u00f6r\u0259rdim. \u018fg\u0259r bel\u0259 m\u0259hsullar varsa, onlar\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k m\u00fctl\u0259q yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r. Az\u0259rbaycana xas olan b\u0259zi qidalar T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 m\u0259\u015fhurdur. G\u0259l\u0259nd\u0259 \u201cbunu al\u201d, \u201conu al\u201d deyirl\u0259r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, qidalardan ba\u015fqa bir \u015fey e\u015fitm\u0259mi\u015f\u0259m. \u018fg\u0259r bilmir\u0259ms\u0259, m\u0259nim h\u0259yat\u0131ma toxunmay\u0131bsa, \u00fcmid edir\u0259m rastla\u015faram. Bu bax\u0131mdan art\u0131m olmal\u0131d\u0131r. Yoxdursa, \u00fcst\u00fcnd\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k, varsa, h\u0259min m\u0259hsulun sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k laz\u0131md\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>&#8220;Qay\u00e7\u0131 \u00fcsulu&#8221;ndan istifad\u0259 olundu<\/strong><\/p>\n<p>Bildiyimiz kimi T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan se\u00e7kil\u0259rd\u0259n sonra bir \u00e7ox nazirlikl\u0259rd\u0259 d\u0259yi\u015fiklik etdi. Qona\u011f\u0131m\u0131zdan bu d\u0259yi\u015fikl\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259 lir\u0259si, T\u00fcrkiy\u0259nin maliyy\u0259 v\u0259 pul-kredit siyas\u0259tin\u0259 nec\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259yini \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259dik. O apar\u0131lan islahatlar\u0131 bel\u0259 \u015f\u0259rh etdi: &#8220;X\u0259zin\u0259 v\u0259 Maliyy\u0259 naziri Mehmet \u015eim\u015f\u0259k, M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n s\u0259dri Hafize Gaye Erkan yeni kadrlard\u0131r. Prezident \u018frdo\u011fan bununla ba\u011fl\u0131 \u00e7oxlu a\u00e7\u0131qlamalar verib. O, a\u00e7\u0131qlamalar\u0131n\u0131n birind\u0259 bildirdi ki, beyn\u0259lxalq bazarlar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edil\u0259c\u0259k bir idar\u0259y\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259yik. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, son 5, h\u0259tta son 6-7 ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 15 iyul \u00e7evrili\u015f c\u0259hdind\u0259n sonra a\u011f\u0131r iqtisadi itkil\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib. Bunlardan sonra is\u0259 Konstitusiya d\u0259yi\u015fikliyi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 b\u0259zi demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tini yarad\u0131b. <strong>D\u00fcnyadak\u0131 s\u0259rmay\u0259l\u0259rin \u00e7oxunun, x\u00fcsusil\u0259, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 Q\u0259rbd\u0259n g\u0259ldiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bu vacib bir durum idi. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 investisiyalar\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131q. \u00d6lk\u0259y\u0259 az dollar g\u0259ldi. T\u00fcrkiy\u0259 cari hesab k\u0259siri olan bir \u00f6lk\u0259dir. Bu da ixrac\u0131n idxaldan az olmas\u0131 dem\u0259kdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 qay\u00e7\u0131 \u00fcsulundan istifad\u0259 olundu.<\/strong> Bu qay\u00e7\u0131 il\u0259 isti pulu maliyy\u0259 il\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259li olursan. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, riskl\u0259r\u0259 d\u00f6z\u0259c\u0259k bir planla\u015fd\u0131rma d\u00fczg\u00fcn \u00fcsul deyil. Bu, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti bir \u00fcsuldur. Do\u011fru yol ixrac\u0131n daha \u00e7ox, idxal\u0131n az olmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn texnologiyan\u0131, brendi inki\u015faf etdirm\u0259k, ara\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130stehsala z\u0259r\u0259r ver\u0259n y\u00fcks\u0259k x\u0259rcl\u0259rd\u0259n uzaqla\u015fmaq, daha ucuz m\u0259hsullardan istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bunu ed\u0259 bilm\u0259y\u0259nd\u0259, cari \u0259m\u0259liyyatlar hesab\u0131nda k\u0259sir yaran\u0131r. Bu k\u0259siri d\u0259 ba\u011flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q kapital\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n pul g\u00f6t\u00fcrm\u0259k laz\u0131md\u0131r. S\u0131\u011forta, fond, pensiya fondlar\u0131 kimi Q\u0259rbd\u0259 b\u00f6y\u00fck fondlar var. <strong>\u0130nsanlar ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li iqtisadiyyat \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar. \u0130sraf v\u0259rdi\u015find\u0259n uzaqla\u015fmaq laz\u0131md\u0131r<\/strong>.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"391\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/6f50b0b4-3930-4f62-808f-4556ecd568ab.jpg\" width=\"585\" title=\"\"><\/p>\n<p>\u015e\u0259rq c\u0259miyy\u0259tind\u0259 israf m\u0259d\u0259niyy\u0259ti var, h\u0259ddind\u0259n art\u0131q istehlak edirl\u0259r. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u0259 t\u0259\u015fviq etdiyi yoldur, c\u0259miyy\u0259tin istehlak yolu il\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259sini ist\u0259yir. \u00c7\u00fcnki c\u0259miyy\u0259ti elm, t\u0259hsil yolu il\u0259 inki\u015faf etdir\u0259 bilmir. Bunun \u0259v\u0259zin\u0259 \u00f6lk\u0259nin istehlakla b\u00f6y\u00fcm\u0259sini v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n bununla inki\u015faf etm\u0259sini ist\u0259yir. Bu s\u0259m\u0259r\u0259li deyil, Q\u0259rb c\u0259miyy\u0259ti bunu q\u0259tiyy\u0259n etmir. Bunun \u0259v\u0259zin\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li iqtisadiyyat qurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu, T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini v\u0259 dig\u0259r c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri iqtisadi sah\u0259d\u0259 daha y\u00fcks\u0259k pill\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Bunun ba\u015fqa ad\u0131 laz\u0131ms\u0131z yar\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259nin istehlak y\u00f6n\u00fcml\u00fc iqtisadi modelin b\u0259nz\u0259ri \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 Amerikada da var, amma Amerikan\u0131n ehtiyat pulu var. Cari hesab k\u0259siri olanda pul \u00e7ap edir v\u0259 dem\u0259k olar ki, he\u00e7 vaxt inflyasiyaya s\u0259b\u0259b olmur. T\u0259bii ki, son onillikd\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q pul \u00e7ap\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 inflyasiya yarand\u0131. H\u0259m\u00e7inin \u0130ngilt\u0259r\u0259nin pul bazas\u0131 var. Onda biz niy\u0259 bel\u0259 bir \u00fcsuldan istifad\u0259 edirik? Bunu d\u0259yi\u015fdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Daha s\u0259m\u0259r\u0259li iqtisadiyyat \u00fc\u00e7\u00fcn israf m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n uzaq, m\u00f6vcud qaynaqlarla \u0259n uy\u011fun m\u0259hsulu istehsal edib, bazara \u00e7\u0131xarmaq laz\u0131md\u0131r. M\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r \u00f6z bazar\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259 ekosistemimizi yaratmal\u0131y\u0131q. Bunu etm\u0259k asan deyil, lakin bu istiqam\u0259td\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ehtiyac oldu\u011fu g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r. \u0130nan\u0131ram ki, bu m\u00f6vzuda bir u\u011fur hekay\u0259si ola bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Bunun b\u0259d\u0259lini insanlar \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259k<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikrini davam etdir\u0259n Ne\u015fat G\u00fcndo\u011fdu bildirdi ki, T\u00fcrkiy\u0259 bunu \u00e7ox pis modell\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdi: &#8220;Pulunu d\u0259y\u0259rsizl\u0259\u015fdirdi, \u201c\u00c7in modeli\u201d ad\u0131n\u0131 verdi. U\u011fursuz oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Valyutas\u0131n\u0131 devalvasiya etdi, bil\u0259r\u0259kd\u0259n daha \u00e7ox pul \u00e7ap etdi v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131 \u00e7ox pis v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131. Bu da siyasi se\u00e7iml\u0259rd\u0259n ir\u0259li g\u0259ldi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bir \u00e7ox iqtisadiyyat\u00e7\u0131lar bunun edilm\u0259m\u0259si laz\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259di, amma dinl\u0259m\u0259dil\u0259r. Demokratiyan\u0131n tam i\u015fl\u0259m\u0259si \u00e7ox vacibdir. D\u00fczg\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259s\u0259, c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yind\u0259n o\u011furlanacaq. Dollar\u0131n 2-3 lir\u0259 oldu\u011fu d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n 30 lir\u0259 olan d\u00f6vr\u00fcn\u0259 g\u0259lmi\u015fik. Y\u0259ni 10 qat d\u0259y\u0259rsizl\u0259\u015f\u0259n lir\u0259nin b\u0259d\u0259lini yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 insanlar \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259k. S\u0259b\u0259bi d\u00fczg\u00fcn siyas\u0259tin ortaya qoyulmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bunlara qar\u015f\u0131 \u00e7oxlu t\u0259nqidl\u0259r olub, amma bu t\u0259nqidl\u0259r\u0259 real prizmadan baxmaq laz\u0131md\u0131r. \u201cQ\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 bizim qar\u015f\u0131m\u0131zdad\u0131r\u201d, \u201cd\u00fcnya biz\u0259 qar\u015f\u0131d\u0131r\u201d, \u201cd\u00fcnya bizi y\u0131xmaq ist\u0259yir\u201d kimi ifad\u0259l\u0259r reall\u0131qdan uzaq, he\u00e7 kimin inanmad\u0131\u011f\u0131 bir v\u0259ziyy\u0259t yarad\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259nin bu probleml\u0259ri var. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 k\u00f6kl\u00fc demokratiya var, amma demokratiya c\u0259miyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n tam \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259nims\u0259nilm\u0259yib.<\/p>\n<p>Y\u0259ni T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin v\u0259 T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259tinin g\u0259l\u0259c\u0259yi daha b\u00f6y\u00fck demokratiya laz\u0131md\u0131r, amma burada \u00e7ox inc\u0259 bir x\u0259tt var. Daha \u00e7ox demokratiya, Sorosun r\u0259ngli oyunlar\u0131, \u00f6lk\u0259nin \u00f6z d\u0259y\u0259rl\u0259rind\u0259n uzaqla\u015fmas\u0131, kimins\u0259 siyasi manevrl\u0259rl\u0259 ba\u015fqas\u0131n\u0131 m\u0259\u011flub etm\u0259si deyil. Daha \u00e7ox demokratiya, xalq\u0131n rifah\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259ld\u0259c\u0259k azadl\u0131q m\u00fchiti yaratmaq dem\u0259kdir. Biz burada da\u011f\u0131lmamal\u0131y\u0131q. Q\u0259rb b\u0259z\u0259n demokratiya ad\u0131 alt\u0131nda m\u0259krli oyunlara gir\u0259 bilir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131n biz\u0259 uy\u011fun g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri demokratiyan\u0131 deyil, onlar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 demokratiyan\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 \u00e7atd\u0131rmal\u0131y\u0131q. Bu asan i\u015f deyil. Onlar 300 illik m\u00fcharib\u0259 il\u0259 bu n\u00f6qt\u0259y\u0259 g\u0259libl\u0259r. Biz m\u00fcharib\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti prosesini ya\u015famam\u0131\u015f\u0131q. M\u0259s\u0259l\u0259n, Az\u0259rbaycan uzun ill\u0259r \u201crus ay\u0131s\u0131\u201d adl\u0131 probleml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bilir\u0259m ki, bu, asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil, amma bizim m\u0259qs\u0259dimiz var, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r \u00e7ox c\u0259hd etm\u0259liyik&#8221;.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"401\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/35ae639b-0678-4c2a-84d9-a8770931b077.jpg\" width=\"600\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>H\u0259r k\u0259sin cibind\u0259 telefon var, silah yox<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya ucuz i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259si t\u0259klif etdiyini vur\u011fulayan iqtisad\u00e7\u0131 haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259nin 10 min dollar s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7atmas\u0131n\u0131n yolu tikinti sektorunu inki\u015faf etdirib, d\u00fcnyaya satmaq oldu\u011funu dedi: &#8220;Adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n \u00fcmumi milli g\u0259liri 10 min dollara \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131n yolu budur. Amma 10 min dollardan 20 min dollara ke\u00e7m\u0259yin yolu ba\u015fqad\u0131r. Bu r\u0259q\u0259m\u0259 yax\u0131nla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn texnologiya laz\u0131md\u0131r. Y\u00fcks\u0259k texnologiya istehsal olunmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 bunu etdi, \u201cTog\u201d adl\u0131 elektrikli avtomobili istehsal etdi. H\u0259min avtomobilin iqtisadiyyata t\u0259siri 15-20 il sonra olacaq. Bundan ba\u015fqa, T\u00fcrkiy\u0259 \u00f6z elektrik qatarlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sini istehsal etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. \u00d6z istifad\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b var dey\u0259, h\u0259l\u0259 ixrac etmir. \u0130xrac etm\u0259y\u0259 ba\u015flayan kimi g\u0259lir g\u0259tirm\u0259y\u0259 ba\u015flayacaq. Ancaq bunlar b\u00f6y\u00fck g\u0259lir g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259nin Az\u0259rbaycan\u0131n Qaraba\u011fdak\u0131 son q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131\u011f\u0131 deyil\u0259n \u201cBayraktar\u201d kimi pilotsuz t\u0259yyar\u0259l\u0259r vacib texnologiyalard\u0131r, lakin pul g\u0259tirmir. Haz\u0131rda iqtisadiyyat\u0131 inki\u015faf etdir\u0259n mobil telefonlard\u0131r. H\u0259r k\u0259sin cibind\u0259 telefon var, silah yox. H\u0259r k\u0259sin komp\u00fcteri, a\u011f\u0131ll\u0131 saat\u0131 var. Bel\u0259 m\u0259hsullar istehsal etm\u0259yi bacarmaq laz\u0131md\u0131r. Amma bu bazar o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fcd\u00fcr ki&#8230; Amerikada \u00e7ox b\u00f6y\u00fck brendl\u0259r var. \u00c7ox y\u00fcks\u0259k texnologiyal\u0131 i\u015f g\u00f6r\u00fcrl\u0259r v\u0259 h\u0259min markalar yet\u0259rinc\u0259 etibar qazan\u0131blar.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, \u00e7ox g\u00fccl\u00fc \u00e7ip istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 var. Tayvan, Vyetnam v\u0259 Sinqapurda ill\u0259rdir ki, \u00e7ip istehsal ed\u0259n \u015firk\u0259tl\u0259r brend\u0259 \u00e7evrilibl\u0259r. Bu \u015firk\u0259tl\u0259r b\u00fct\u00fcn telefonlar\u0131n prosessorlar\u0131n\u0131 istehsal edirl\u0259r. Bel\u0259 qurulmu\u015f bazara daxil olmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. N\u0259 edilm\u0259lidir bilmir\u0259m, amma bu bazara girm\u0259k laz\u0131md\u0131r. S\u0259nayey\u0259 ilk gir\u0259n v\u0259 m\u0259hsulu ilk t\u0259qdim ed\u0259n \u015f\u0259xs orda hakim olacaq. Bu, \u201cs\u0259nayed\u0259 dominant g\u00fcc\u201d adlan\u0131r.<\/p>\n<p>Daha \u00e7ox g\u0259lir ist\u0259yiriks\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 t\u0259hsilli insanlar\u0131n say\u0131n\u0131 art\u0131rmal\u0131y\u0131q. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi proqramlar ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k laz\u0131md\u0131r. H\u0259r k\u0259s alim ola bilm\u0259z, inki\u015faf ed\u0259 bilm\u0259z. Amma c\u0259miyy\u0259tin orta s\u0259viyy\u0259sini m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k tutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015facaqsan ki, inki\u015faf ed\u0259n d\u00f6vl\u0259t ola bil\u0259s\u0259n. \u0130nki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259yin yolu t\u0259hsili, l\u0259yaq\u0259t sistemini d\u00fczg\u00fcn t\u0259min etm\u0259kdir. T\u0259hsilalan \u015f\u0259xsin d\u00fczg\u00fcn m\u00f6vqel\u0259rd\u0259 qalmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. D\u00f6vl\u0259tin g\u00fccl\u00fc oldu\u011fu c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 l\u0259yaq\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Q\u0259rb bu m\u0259s\u0259l\u0259ni a\u015fmaqda \u00e7ox \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kdi. Avropan\u0131n bir \u00e7ox demokratik mexanizml\u0259ri var v\u0259 ancaq bu yolla ayaqda qala bil\u0259r. \u0130nki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 d\u00f6vl\u0259t iqtisadiyyat\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm pay sahibidir. D\u00f6vl\u0259t olmadan iqtisadiyyat da yoxdur. Bunu transformasiya etm\u0259k v\u0259 liberal iqtisadiyyata ke\u00e7m\u0259k laz\u0131md\u0131r. Burada problem ondan ibar\u0259tdir ki, liberal iqtisadiyyata \u00e7ox tez ke\u00e7s\u0259niz, xaricd\u0259 onsuz da b\u00f6y\u00fck resurslar\u0131 olan \u015firk\u0259tl\u0259r bird\u0259n \u00f6lk\u0259niz\u0259 h\u00fccum ed\u0259c\u0259kl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259n vacib qurumlar\u0131n\u0131z\u0131, \u015firk\u0259tl\u0259rinizi sat\u0131n alacaqlar. Bu siyas\u0259t o q\u0259d\u0259r tarazl\u0131 olmal\u0131d\u0131r ki, \u00f6lk\u0259ni yava\u015f-yava\u015f, dayan\u0131ql\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ir\u0259li apars\u0131n, azadl\u0131q h\u0259d\u0259fin\u0259 y\u00f6n\u0259lsin. Bu g\u00fcn bir d\u00f6vl\u0259t bel\u0259 bir m\u0259qama 30-40 ild\u0259 \u00e7ata bil\u0259r, amma 5 ild\u0259 yox. M\u0259s\u0259l\u0259n, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 bu m\u0259qs\u0259d\u0259 daha yax\u0131n ola bil\u0259r, amma dig\u0259r t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri bir az uzaqd\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 10-15 ild\u0259n sonra bel\u0259 bir h\u0259dd\u0259 \u00e7ata bil\u0259r. Az\u0259rbaycan is\u0259 30-40 ild\u0259n sonra. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 60, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 10 faiz inflyasiya olan Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda birlik yaratmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Faizi ekvivalent s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"401\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/d23632a3-7b55-4792-a71d-4036c95c0c87.jpg\" width=\"600\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>Bu, TURAN ideyas\u0131n\u0131 daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131racaq<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin ke\u00e7mi\u015fd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdiyini s\u0259sl\u0259ndir\u0259n qona\u011f\u0131m\u0131z dedi ki, iqtisadi bax\u0131mdan iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda olan bu \u0259laq\u0259l\u0259r Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan boru k\u0259m\u0259ri v\u0259 d\u0259mir yolu il\u0259 daha da inki\u015faf etdi: &#8220;Prezident \u0130lham \u018fliyevl\u0259 Prezident \u018frdo\u011fan\u0131n bu yax\u0131nlarda Nax\u00e7\u0131vanda g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259si n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rin olaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir. Erm\u0259nistanla Az\u0259rbaycan aras\u0131nda s\u00fclh olduqdan sonra Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizind\u0259 yeni ticar\u0259t yolu yaranacaq. Bu yol G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Rusiyan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 olmayacaq. T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini birba\u015fa birl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259n etibarl\u0131 d\u0259hliz \u00e7evril\u0259c\u0259k. Qar\u015f\u0131dak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 mallar\u0131n v\u0259 insanlar\u0131n da\u015f\u0131nmas\u0131 asanla\u015facaq. H\u0259m\u00e7inin h\u0259min yolda h\u0259m neft, h\u0259m d\u0259 t\u0259bii qaz boru k\u0259m\u0259ri olmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131 avtomobil v\u0259 d\u0259mir yolu x\u0259ttinin olmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u018fg\u0259r s\u00fcr\u0259t qatar\u0131 olarsa, t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m d\u0259hliz olacaq. Bu yol turizm\u0259 olduqca b\u00f6y\u00fck t\u0259kan ver\u0259c\u0259k. Turizm vasit\u0259sil\u0259 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin bir-birini tan\u0131mas\u0131na z\u0259min yaradacaq. Bu da iqtisadi bax\u0131mdan b\u00f6y\u00fck \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r dem\u0259kdir, lakin daha da \u0259h\u0259miyy\u0259tlisi odur ki, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r artacaq. Bir-birimizi daha \u00e7ox tan\u0131yaca\u011f\u0131q, bir-birimizl\u0259 daha \u00e7ox i\u015f g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flayaca\u011f\u0131q. M\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimiz yax\u015f\u0131la\u015facaq v\u0259 ham\u0131m\u0131z\u0131n i\u00e7ind\u0259 olan Turan ideyas\u0131na daha yax\u0131n olaca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"400\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/68ede8d5-ba67-4128-bb12-2a0596a6c0a9.jpg\" width=\"600\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan bu bax\u0131mdan T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n daha sabit n\u00f6qt\u0259d\u0259dir<\/strong><\/p>\n<p>Biziml\u0259 s\u00f6hb\u0259tind\u0259 &#8220;haz\u0131rda iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda neft sektoru \u00f6n plandad\u0131r&#8221; dey\u0259n t\u00fcrkiy\u0259li qonaq qeyd etdi ki, \u00f6lk\u0259sind\u0259n Az\u0259rbaycana tikinti i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u0259xsl\u0259r g\u0259lir: &#8220;Az\u0259rbaycandan T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 birba\u015fa neft, neft m\u0259hsullar\u0131 v\u0259 t\u0259bii qaz gedir. Bel\u0259likl\u0259, cari h\u0259cm faktiki olaraq m\u00f6vcud m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r daxilind\u0259 maksimum s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. Bunun daha da inki\u015faf etm\u0259 \u015fans\u0131 v\u0259 yolu var. \u0130ki d\u00f6vl\u0259t oturub m\u00fczakir\u0259 etm\u0259lidir. Bir-birl\u0259rinin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n\u0131 ortaya qoyub, baxmal\u0131d\u0131rlar. \u0130kisi d\u0259 bir-birini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259lidir. D\u00f6vl\u0259tl\u0259r, pullar, iqtisadiyyat h\u0259r biri f\u0259rqlidir. Haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00e7ox ciddi pul b\u00f6hran\u0131, y\u00fcks\u0259k faiz d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259ri v\u0259 inflyasiya var, lakin Az\u0259rbaycan bu bax\u0131mdan daha sabit n\u00f6qt\u0259d\u0259dir. Y\u0259ni o m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259xmin\u0259n b\u0259rab\u0259r iqtisadi yolda olmaq laz\u0131md\u0131r. \u018fks halda m\u00fctl\u0259q ehtiyat puldan istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Buna misal kimi dollar\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Ehtiyat valyuta qoyursunuz v\u0259 bel\u0259 valyutalar i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra sah\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda ticar\u0259t h\u0259mi\u015f\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259fin maraqlar\u0131n\u0131 ehtiva edir. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, dollar almaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 olsaq, Az\u0259rbaycan dollarla ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi tenderl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa resurslar da almal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 daha \u00e7ox dollar borc alma\u011fa m\u0259cburdur. T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z valyutalar\u0131 il\u0259 v\u0259 ya m\u00fcmk\u00fcns\u0259 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi ba\u015fqa ehtiyat valyuta il\u0259 ticar\u0259t aparmal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r bel\u0259 bir z\u0259min yaranarsa, y\u0259ni pul itkisin\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fc z\u0259min yaranarsa, o zaman T\u00fcrkiy\u0259nin i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259c\u0259yi bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan olacaq. Haz\u0131rda bu sah\u0259l\u0259r neft, t\u0259bii qaz, emal m\u0259hsullar\u0131 v\u0259 podrat sektorundan \u00e7ox ir\u0259li getm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>R\u0259qibl\u0259rinin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259li oldu\u011fu \u00e7ox d\u0259rsl\u0259r var<\/strong><\/p>\n<p>Bak\u0131n\u0131n turizm potensial\u0131n\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259l adland\u0131ran h\u0259ms\u00f6hb\u0259timiz diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131 ki, T\u00fcrkiy\u0259 turistl\u0259ri d\u0259niz, qum v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t turizmi vasit\u0259si il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kir. D\u0259niz turizmind\u0259 Yunan\u0131stan, \u0130spaniya v\u0259 bu yax\u0131nlarda Misir T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 r\u0259qib olub.<strong> Haz\u0131rda Misir ucuz bir t\u0259til yeri olaraq T\u00fcrkiy\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 \u00e7evrilib. Amma bu 3 r\u0259qib d\u00f6vl\u0259tin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259li oldu\u011fu \u00e7ox d\u0259rsl\u0259r var. <\/strong>T\u00fcrkiy\u0259 xidm\u0259t sektorunda \u00e7ox yax\u015f\u0131d\u0131r, y\u0259ni xalq\u0131m\u0131z qonaqlar\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 turistl\u0259rimizin m\u0259mnun qalmas\u0131na b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t yetirir. Xidm\u0259t sektorunun m\u00fc\u015ft\u0259ri y\u00f6n\u00fcml\u00fc m\u0259mnuniyy\u0259ti \u00f6n plandad\u0131r. \u0130spaniya v\u0259 Yunan\u0131standa is\u0259 bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r \u00e7ox z\u0259ifdir. Misird\u0259 infrastruktur, hotell\u0259rin keyfiyy\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 \u00e7ata bilmir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu var. Bu da T\u00fcrkiy\u0259nin \u00f6n\u00fcm\u00fczd\u0259ki d\u00f6vrd\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131rma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir turizm g\u0259liri il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir. Bu il \u00fc\u00e7\u00fcn 60 milyard, g\u0259l\u0259n il \u00fc\u00e7\u00fcn 70 milyard, n\u00f6vb\u0259ti il \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 80 milyard dollar g\u0259lird\u0259n s\u00f6hb\u0259t gedir. Bu da Az\u0259rbaycan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc neft g\u0259lirl\u0259rind\u0259n iki d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 deyirl\u0259r ki, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 turizm do\u011frudan da \u201cbacas\u0131z s\u0259nayedir\u201d.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"400\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/72e89683-1a80-466a-b729-f41dd65e8089.jpg\" width=\"600\" title=\"\"><\/p>\n<p>Bak\u0131ya g\u0259linc\u0259 is\u0259 bayaq qeyd etdiyim kimi potensial b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u0130nsanlar\u0131 \u00e7ox yax\u015f\u0131d\u0131r, xidm\u0259t sektoru t\u0259bii ki, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r, amma tarixi var. D\u0259niz turizmin\u0259 d\u0259 a\u00e7\u0131qd\u0131r. \u0130mkan\u0131 var, amma inki\u015faf etm\u0259li v\u0259 yat\u0131r\u0131m qoyulmal\u0131d\u0131r. Bak\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm problemi odur ki, t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul oluna bilsin, y\u0259ni orda bir t\u0259yinat yerin\u0259 \u00e7evril\u0259 bilsin. B\u00fct\u00fcn bu t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131na Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizini izah etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u00d6nc\u0259 yax\u0131n co\u011frafiyaya \u00f6yr\u0259tm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259d\u0259fl\u0259rin \u00e7oxals\u0131n. Az\u0259rbaycanla \u0130ran aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u0259zar\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qal\u0131b. Amma m\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130ranla Az\u0259rbaycan aras\u0131nda daha balansl\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r qurulanda Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k turizm potensial\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si \u0130randan g\u0259l\u0259 bil\u0259r. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 s\u00fcr\u0259t qatar\u0131n\u0131n realla\u015fmas\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m. Bak\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00e7ox g\u00f6z\u0259l t\u0259bi\u0259ti var. \u00c7ox g\u00f6z\u0259l ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131, da\u011flar\u0131 \u00e7\u0259m\u0259nl\u0259ri var. Trekkinq deyil\u0259n t\u0259bi\u0259t idmanlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox uy\u011fundur. Az\u0259rbaycan turizm potensial\u0131n\u0131n \u00e7ox-\u00e7ox alt\u0131n\u0131 istifad\u0259 edir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi planlar qurmal\u0131, resurslar ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycana ild\u0259 1 milyon turist g\u0259lir. Bu r\u0259q\u0259mi 3-4 d\u0259f\u0259, b\u0259lk\u0259 daha \u00e7ox art\u0131rma \u015fans\u0131 var. H\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n turistl\u0259r f\u0259rqlidir. El\u0259si var ki, otaqdan \u00e7\u0131xmaq ist\u0259mir, el\u0259si d\u0259 var ki, b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fc g\u0259zm\u0259k ist\u0259yir. M\u0259s\u0259l\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 g\u0259liri y\u00fcks\u0259k olan insanlar, y\u0259ni ingilisl\u0259r v\u0259 almanlar Mu\u011fla, Ayd\u0131n t\u0259r\u0259f\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. Ruslar is\u0259 Aral\u0131q d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 g\u0259lirl\u0259r. Turizmin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259ni s\u00fcr\u0259t qatar\u0131 il\u0259 doldurmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 is\u0259 h\u0259ddind\u0259n \u00e7ox da\u011fl\u0131q b\u00f6lg\u0259dir. Sonuncu d\u0259f\u0259 bu bar\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin n\u0259qliyyat naziri il\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fam. M\u0259s\u0259l\u0259n, bizd\u0259 Qara d\u0259niz b\u00f6lg\u0259si turizmd\u0259n \u00e7ox m\u0259hrumdur. Ora d\u0259mir yoluna ehtiyac var. Ora qatar x\u0259tti \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yirsinizmi, sual\u0131ma cavab\u0131 bel\u0259 oldu:<\/p>\n<p>\u201cQara d\u0259nizin da\u011fl\u0131q olmas\u0131 orada d\u0259mir yollar\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kili\u015fini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Ancaq yen\u0259 d\u0259 bir plan haz\u0131rlad\u0131q. \u00dcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259diyimiz plan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin d\u0259y\u0259ri 21 milyard dollard\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"401\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/7116b8f4-bc2f-4a15-8b67-e6fc756a892f.jpg\" width=\"600\" title=\"\"><\/p>\n<p>\u0130ndi m\u0259s\u0259l\u0259nin dig\u0259r t\u0259r\u0259fin\u0259 baxaq. 21 milyard dollar\u0131 o b\u00f6lg\u0259nin turizmind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259yikmi? \u018flb\u0259tt\u0259 ki, yox. Bel\u0259 bir s\u0259rmay\u0259 qoydu\u011funuzda, g\u0259liri 100 il sonra da g\u00f6t\u00fcr\u0259 bil\u0259rsiniz. \u0130ndi bu c\u00fcr resurs \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, iqtisadiyyat\u0131 qeyri-adekvat olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z investisiya \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri var. M\u00f6vcud s\u00fcr\u0259t qatar\u0131 layih\u0259l\u0259rinin arxas\u0131nda \u0259sas\u0259n k\u0259m\u0259r yolu layih\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259min edil\u0259n maliyy\u0259 resurslar\u0131 dayan\u0131r. Dem\u0259li, o resurslar olmasayd\u0131, b\u0259lk\u0259 d\u0259 o s\u00fcr\u0259t qatarlar\u0131, relsl\u0259rin yenil\u0259nm\u0259si d\u0259 ba\u015f verm\u0259zdi. Eyni v\u0259ziyy\u0259t Az\u0259rbaycanda da var. Amma \u00f6lk\u0259nin yar\u0131s\u0131nda s\u00fcr\u0259t qatar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259k olar. Qatarlar\u0131n \u00e7ox olmas\u0131 daxili turizmin artmas\u0131 dem\u0259kdir. B\u0259lk\u0259 ortaq layih\u0259l\u0259r il\u0259 bunu daha da g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k olar. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 art\u0131q reysl\u0259r haz\u0131rlan\u0131r. Bel\u0259 bir zavod var. Amma haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 h\u0259l\u0259 ki, T\u00fcrkiy\u0259nin \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Ola bilsin ki, Az\u0259rbaycanla birg\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k v\u0259 \u0259lav\u0259 d\u0259st\u0259k verm\u0259kl\u0259 buna nail olmaq olar. Yen\u0259 d\u0259 h\u0259r \u015fey pula \u0259saslan\u0131r. Bizim bunu edib bir araya g\u0259l\u0259 bilm\u0259m\u0259yimizin s\u0259b\u0259bi siyasi v\u0259 dig\u0259r regional probleml\u0259rdir. Bunlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r tez h\u0259ll etm\u0259liyik. \u0130qtisadiyyatlar\u0131m\u0131z\u0131 bir-birin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131rmal\u0131y\u0131q v\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r tez sabitl\u0259\u015fm\u0259liyik ki, daha uzunm\u00fcdd\u0259tli s\u0259rmay\u0259l\u0259r ed\u0259 bil\u0259k. \u018fks halda, h\u0259mi\u015f\u0259 bel\u0259 q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli s\u0259rmay\u0259l\u0259rd\u0259 qalaca\u011f\u0131q&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Ortaq bazar qurulmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcsahibimiz s\u00f6hb\u0259tinin davam\u0131nda \u0259lav\u0259 etdi ki, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259nin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131 var, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 eyni masa arxas\u0131na g\u0259lm\u0259lidirl\u0259r: &#8220;\u00d6nc\u0259 ortaq bazar qurulmal\u0131d\u0131r. Bir layih\u0259 haz\u0131rlanmal\u0131 v\u0259 bazara d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim edilm\u0259lidir. \u00c7in dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn bazar\u0131 \u0259lin\u0259 al\u0131b. Avropada oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan\u0131n istehsal d\u0259y\u0259rini \u00c7ind\u0259n v\u0259 ya xaricd\u0259n n\u0259 g\u0259lirs\u0259, eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 saxlamaq laz\u0131md\u0131r ki, bazarda se\u00e7im olsun. Bunlar\u0131n t\u0259k h\u0259lli texnologiyan\u0131 art\u0131rmaqd\u0131r. Buna nail olma\u011f\u0131n yolu da azadl\u0131qdan ke\u00e7ir. Buna nail olma\u011f\u0131n yolu insanlar\u0131n davaml\u0131 olaraq t\u0259dqiqat v\u0259 inki\u015fafla m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131d\u0131r. C\u0259miyy\u0259tin mara\u011f\u0131 burada \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, n\u0259 Az\u0259rbaycan, n\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 c\u0259miyy\u0259tind\u0259 elm\u0259 maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n k\u00fctl\u0259 g\u00f6rm\u00fcr\u0259m. K\u00fctl\u0259nin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Q\u0259rbin istehsal etdiyi d\u0259y\u0259rl\u0259ri istehlak etm\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Televizor, internet, sosial media insanlar\u0131n ya\u015fam t\u0259rzl\u0259rin\u0259 \u00e7evrilib. \u018fslind\u0259 bunlara x\u0259rcl\u0259m\u0259y\u0259 he\u00e7 vaxt\u0131m\u0131z yoxdur. D\u00fcnyan\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131racaq v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131racaq \u015feyl\u0259r haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259liyik. Bunlar h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u00e7\u0259tin i\u015fl\u0259rdir v\u0259 g\u0259ncl\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n \u00e7ox x\u0259b\u0259rsizdirl\u0259r. \u018fslind\u0259 m\u0259d\u0259ni \u015f\u0259kild\u0259 istismar olunduqlar\u0131n\u0131n f\u0259rqind\u0259 deyill\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"401\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/9b9d4fe9-ad04-4d48-93e1-4cbf8f1886d5.jpg\" width=\"600\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>Bir \u015feyi d\u00fcz\u0259ltm\u0259k ist\u0259y\u0259rk\u0259n, ba\u015fqa bir \u015feyi q\u0131r\u0131r\u0131q<\/strong><\/p>\n<p>\u015e\u0259rhinin davam\u0131nda N.G\u00fcndo\u011fdu vur\u011fulay\u0131b ki, inflyasiya bazar \u015f\u0259raitind\u0259 istehsal edil\u0259 bilm\u0259y\u0259n m\u0259hsullar\u0131n bahala\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259l\u0259b balans\u0131n\u0131n pisl\u0259\u015fm\u0259sinin n\u0259tic\u0259sidir: &#8220;\u00d6lk\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259ti qalx\u0131r. Birincisi, infrastrukturu geni\u015fl\u0259ndirm\u0259lisiniz v\u0259 bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 plan \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 olmal\u0131d\u0131r. \u0130stixanalar\u0131, otlaq sah\u0259l\u0259ri inki\u015faf etdirm\u0259k, heyvandarl\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u015fviq etm\u0259k v\u0259 bel\u0259 bir modell\u0259 getm\u0259k laz\u0131md\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, avropal\u0131lar v\u0259 amerikal\u0131lar \u00e7ox uzunm\u00fcdd\u0259tli proqramlar haz\u0131rlay\u0131rlar v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li iqtisadi proqramlara b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t yetirirl\u0259r. H\u0259rt\u0259r\u0259fli d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bizim is\u0259 proqram\u0131m\u0131z, plan\u0131m\u0131z \u00f6n\u00fcm\u00fczd\u0259ki ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Bir \u015feyi d\u00fcz\u0259ltm\u0259k ist\u0259y\u0259rk\u0259n, ba\u015fqa bir \u015feyi q\u0131r\u0131r\u0131q. \u018fhalinin \u0259n \u00e7ox ald\u0131\u011f\u0131 meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z, \u0259t, dig\u0259r qidalar\u0131n bahala\u015fmas\u0131n\u0131n bir s\u0131ra s\u0259b\u0259bl\u0259ri var. Burada k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na b\u00f6y\u00fck y\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcr. M\u0259s\u0259l\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259 istixana t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda \u00e7ox ir\u0259lil\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n, pomidorun kilosu burada yayda 1-3 manat aras\u0131 d\u0259yi\u015fir, q\u0131\u015fda is\u0259 6-10 manat olur. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 is\u0259 bel\u0259 deyil. Yayda 3 manatd\u0131rsa, q\u0131\u015fda da 4-5 manat olur. Qiym\u0259t art\u0131m\u0131 \u00e7ox olmur. Bunun s\u0259b\u0259bi istixanalar\u0131n inki\u015faf\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"\" height=\"401\" src=\"https:\/\/Millinews.az\/storage\/2023\/10\/18\/dbc9901a-3327-4b73-ace0-3546a14fa6c2.jpg\" width=\"600\" title=\"\"><\/p>\n<p>Heyvandarl\u0131q is\u0259 tamamil\u0259 otlaq \u0259razil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259min yerl\u0259rd\u0259 hotel, ia\u015f\u0259 obyektl\u0259ri tikm\u0259k olmaz. \u018frazil\u0259rin ancaq heyvandarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 heyvandarl\u0131q s\u0259hv y\u00f6nd\u0259 inki\u015faf edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, bizd\u0259 geni\u015f otlaq sah\u0259l\u0259ri \u018frzurum, Qars, Trabzon, Riz\u0259 kimi yerl\u0259rd\u0259dir. \u0130ribuynuzlu heyvanlar h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox inki\u015faf ed\u0259 bil\u0259r. Amma biz n\u0259 etdik? H\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 iribuynuzlu heyvanlar\u0131n say\u0131n\u0131 azaltd\u0131q. \u00d6lk\u0259nin ba\u015fqa yerl\u0259rind\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131q. \u00d6z\u00fc d\u0259 haz\u0131r yeml\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirik. Haz\u0131r yeml\u0259r h\u0259m bahad\u0131r, h\u0259m d\u0259 heyvana t\u0259siri f\u0259rqli olur. Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 mal \u0259tind\u0259n \u00e7ox istifad\u0259 olunur. Amma co\u011frafiyam\u0131z iribuynuzlu heyvanlar\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259rli deyil. Bizim \u00f6lk\u0259l\u0259r x\u0131rdabuynuzlular\u0131n istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015flidir, amma c\u0259miyy\u0259tin t\u0259l\u0259bat\u0131 mal \u0259tin\u0259dir. Bel\u0259 ki, c\u0259miyy\u0259tin t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bunun da h\u0259lli d\u00f6vl\u0259tin \u0259lind\u0259dir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, qoyun, ke\u00e7i \u0259tini c\u0259lbedici ed\u0259c\u0259k inqrediyentl\u0259r haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Co\u011frafiyan\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259 bilmirs\u0259ns\u0259 k\u00fctl\u0259nin ist\u0259kl\u0259rini d\u0259yi\u015fdirm\u0259lis\u0259n. Onsuz da dollar\u0131m\u0131z yoxdur, bir d\u0259 Allah\u0131n da\u011fda bitirdiyi ota pul veririk. Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6lk\u0259l\u0259r el\u0259 d\u0259 ciddiy\u0259 alm\u0131rlar. G\u00fcn\u00fcn sonunda inflyasiya ba\u015f ver\u0259nd\u0259 d\u0259 \u201cAmerikan\u0131n, Q\u0259rbin oyunudur\u201d deyib \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7irl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p><em><strong>Aysel \u015eahmar<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>FOTO: Elnur Muxtar<\/strong><\/em><\/p>\n<\/p><\/div>\n<p><script>\n        (function (d, s, id) {\n            var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];\n            if (d.getElementById(id)) return;\n            js = d.createElement(s);\n            js.id = id;\n            js.src = \"\/\/connect.facebook.net\/az_AZ\/sdk.js#xfbml=1&version=v2.7&appId=\";\n            fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);\n        }(document, 'script', 'facebook-jssdk'));\n    <\/script><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 t\u00fcrkiy\u0259li iqtisad\u00e7\u0131 Ne\u015fat G\u00fcndo\u011fdu Az\u0259rbaycana qonaq g\u0259lmi\u015fdi. Deyirl\u0259r, qonaq paylu-pu\u015flu olar. Biz d\u0259 bu qonaqdan pay umduq v\u0259 onu redaksiyam\u0131za d\u0259v\u0259t etdik. Sa\u011f olsun, s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc yer\u0259 salmayan alim \u00e7ay s\u00fcfr\u0259si arxas\u0131nda Millinews.az-la h\u0259ms\u00f6hb\u0259t oldu. El\u0259 umdu\u011fumuz &#8220;pay&#8221;\u0131 da ondan s\u00f6hb\u0259t \u0259snas\u0131nda bir-bir ald\u0131q. Buyurun, iqtisad\u00e7\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rli fikirl\u0259rind\u0259n siz d\u0259 \u00f6z &#8220;pay&#8221;\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcn. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3488,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-3487","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xeber"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3487"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3487\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}