{"id":19764,"date":"2025-07-07T15:09:47","date_gmt":"2025-07-07T15:09:47","guid":{"rendered":"https:\/\/millitv.net\/?p=19764"},"modified":"2025-07-07T15:09:48","modified_gmt":"2025-07-07T15:09:48","slug":"movlana-v%C9%99-s%C9%99ms-sevgili-olub-yanlis-bildiyimiz-10-fakt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millitv.net\/?p=19764","title":{"rendered":"M\u00f6vlana v\u0259 \u015e\u0259ms sevgili olub?\u00a0&#8211; Yanl\u0131\u015f bildiyimiz 10 fakt"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Kulis.az R\u0259van Cavidin &#8220;M\u00f6vlana v\u0259 m\u00f6vl\u0259vilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 yanl\u0131\u015f bildiyimiz 10 fakt&#8221; yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.<\/strong><br><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259s\u0259vv\u00fcf dey\u0259nd\u0259 a\u011fla g\u0259l\u0259n birinci ad, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumidir. D\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox sat\u0131lan poeziya n\u00fcmun\u0259si d\u0259 onun yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dl\u0259rdir. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n t\u0259xmin\u0259n iki y\u00fcz il sonra \u00c7\u0259l\u0259bi n\u0259slinin yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vl\u0259vi ocaqlar\u0131 v\u0259 m\u00f6vl\u0259vixanalarla iyirminci \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r ideyalar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259hay\u0259t, Atat\u00fcrk\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki reformist islahatlar\u0131ndan dolay\u0131 \u0130stanbuldak\u0131 son m\u00f6vl\u0259vixanalar da qapad\u0131l\u0131r v\u0259 bel\u0259c\u0259, alt\u0131 y\u00fcz illik bir t\u0259riq\u0259t \u0259n\u0259n\u0259sinin sonu g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>1893-c\u00fc ild\u0259 \u00c7ikaqoda ilk d\u0259f\u0259 ke\u00e7iril\u0259n D\u00fcnya Dinl\u0259r Parlamentind\u0259 yeni d\u00f6vr\u00fcn meditasiyas\u0131 kimi m\u00f6vl\u0259viliyin m\u0259\u015fhur r\u0259qsi s\u0259ma ara\u015fd\u0131r\u0131lma\u011fa v\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259c\u0259, iyirminci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n avropal\u0131lar t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fc, x\u00fcsusil\u0259 m\u00f6vl\u0259viliyi daha yax\u0131ndan tan\u0131y\u0131rlar. 60-70-ci ill\u0259rd\u0259 Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rinin professorlar\u0131 Konyan\u0131, Nev\u015fehri v\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki t\u0259riq\u0259t ocaqlar\u0131n\u0131, pirl\u0259ri ziyar\u0259t etm\u0259y\u0259 v\u0259 kitablar yazma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. M\u00f6vlana haqq\u0131nda bir \u00e7ox yanl\u0131\u015f bilin\u0259n m\u0259lumatlar m\u0259hz m\u00f6vl\u0259viliyin populyarla\u015fmas\u0131 il\u0259 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. Bizim co\u011frafiya, bizim din, bizim dil, bizim yol olmas\u0131na baxmayaraq M\u00f6vlana haqq\u0131nda yanl\u0131\u015f informasiyalara sahib olanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda biz d\u0259 g\u0259lirik. B\u0259s \u0259n m\u0259\u015fhur yanl\u0131\u015flar hans\u0131lard\u0131r?<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259brizli \u015e\u0259msin M<\/strong><strong>\u00f6vlanan\u0131n m\u00fcr\u015fidi olmas\u0131 fakt\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcn m\u0259\u015fhur simalar\u0131ndan olan Bistami \u201cUstad\u0131 olmayan\u0131n imam\u0131 \u015feytand\u0131r!\u201d deyir. \u015eeyx m\u0259qam\u0131na yeti\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, \u0259lb\u0259tt\u0259, m\u00fct\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcn bir yol g\u00f6st\u0259r\u0259n\u0259, m\u00fcr\u015fid\u0259, pir\u0259 ehtiyac\u0131 var. H\u0259m M\u00f6vlana, h\u0259m d\u0259 \u015e\u0259ms bir-birini tapana q\u0259d\u0259r bu m\u0259rt\u0259b\u0259ni \u00e7oxdan ke\u00e7mi\u015fdil\u0259r. H\u0259r ikisinin m\u0259n\u0259vi yol\u00e7ulu\u011fu (Seyri S\u00fcl\u00fck) bitmi\u015fdi v\u0259 batinl\u0259rind\u0259ki son bir g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259ni a\u015fkara \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qovu\u015fdular.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259ki, T\u0259brizli \u015e\u0259ms \u018fbu B\u0259kr Selebaz v\u0259 N\u0259cm\u0259ddin K\u00fcbran\u0131n x\u0259lif\u0259si olan Baba Kamal\u0131n d\u0259rvi\u015fidir. \u018fbd\u00fclbakir G\u00f6lp\u0131narl\u0131n\u0131n \u201c\u015e\u0259msin dilind\u0259n M\u00f6vlana\u201d kitab\u0131nda \u015e\u0259msin \u201cQeydl\u0259r\u201dind\u0259n bir hiss\u0259 verilir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u0259nim \u018fbu B\u0259kr adl\u0131 bir \u015feyxim vard\u0131. Ondan \u00e7ox \u015fey \u00f6yr\u0259ndim. Amma m\u0259nd\u0259 olan bir \u015feyi tapa bilm\u0259mi\u015fdi. O c\u00f6vh\u0259ri yaln\u0131z M\u00f6vlana g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlanan\u0131n ilk \u015feyxi is\u0259 atas\u0131 idi. Bah\u0259ddin V\u0259l\u0259dd\u0259n t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fc \u00f6yr\u0259n\u0259n Ruminin bu uzun yolda sonrak\u0131 m\u00fc\u0259llimi v\u0259 d\u0259qiq des\u0259k, M\u00f6vlanan\u0131 \u015feyx r\u00fctb\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131ran Seyid Burhan\u0259ddin M\u00fch\u0259qqiq T\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r. T\u0131rm\u0131z\u0131 Rumini H\u0259l\u0259b\u0259, \u015eama apar\u0131b m\u00fcxt\u0259lif m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259rs almas\u0131n\u0131 da t\u0259min edir. Professor Firuzanf\u0259rin qeydl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015eeyx T\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n \u0259mri il\u0259 M\u00f6vlan\u0259 \u00fc\u00e7 il \u00e7il\u0259 \u00e7\u0259kib (x\u0259lv\u0259t\u0259 \u00e7\u0259kilib).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlana \u015e\u0259msi q\u0131rx ya\u015f\u0131nda tap\u0131r v\u0259 q\u0131rx g\u00fcnl\u00fck x\u0259lv\u0259t\u0259 \u00e7\u0259kilir. \u015e\u0259msin tez-tez qeyb olmas\u0131, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin \u00e7oxlu\u011fu, d\u00f6vl\u0259t dair\u0259l\u0259rind\u0259n sifari\u015fli sui-q\u0259sdl\u0259r v\u0259 t\u0259qibl\u0259r bu iki \u00f6vliyan\u0131 qovu\u015fma\u011fa qoymur. H\u0259r ikisi d\u0259 i\u00e7l\u0259rind\u0259ki c\u00f6vh\u0259rin k\u0259\u015ffini bir-birin\u0259 borcludur. M\u00f6vl\u0259vilik \u00fc\u00e7\u00fcn \u00c7\u0259l\u0259bi ail\u0259sinin \u015e\u0259msi m\u00fcr\u015fid kimi g\u00f6rm\u0259si v\u0259 onun yazd\u0131qlar\u0131ndan faydalanmalar\u0131 zaman ke\u00e7dikc\u0259 \u015e\u0259msi M\u00f6vlanan\u0131n m\u00fcr\u015fidi kimi tan\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cKim olursan ol, g\u0259l!\u201d misras\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dd\u0259 ke\u00e7\u0259n bir \u00e7ox beyt var ki, oxucular onlar\u0131n M\u00f6vlanan\u0131n oldu\u011funa g\u00fcman ets\u0259l\u0259r d\u0259, yanl\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d M\u00f6vlan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 yox, dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u015feyl\u0259rin kitab\u0131d\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 bir azdan.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKim olursan ol, g\u0259l!\u201d nidas\u0131 da M\u00f6vlanaya aid deyil. Bu misra \u201cDivani K\u0259bir\u201dd\u0259, \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dd\u0259, \u201cFihi Ma Fih\u201dd\u0259, \u201cM\u0259ktubat\u201dda, n\u0259 d\u0259 \u201cM\u0259calisi-S\u0259ba\u201dda var. 10-cu \u0259sr\u0259 aid bir r\u00fcbaid\u0259n olan misra 967-1049-cu ill\u0259r aras\u0131nda Ni\u015fapurda ya\u015fam\u0131\u015f \u018fbu S\u0259id F\u0259zlullah \u018fbil X\u0259yr adl\u0131 bir sufiy\u0259 aiddir. Tahsin Yaz\u0131c\u0131 \u018fbu S\u0259idi \u0130slam Ensiklopediyas\u0131nda \u201cT\u0259kk\u0259 \u0259d\u0259bini quran, s\u0259ma m\u0259clisl\u0259rinin e\u015fqiyl\u0259 b\u0259dah\u0259t\u0259n r\u00fcbail\u0259r s\u00f6yl\u0259y\u0259n xorasanl\u0131 m\u00fct\u0259s\u0259vv\u00fcf\u201d kimi d\u0259 qeyd edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yanl\u0131\u015f\u0131n s\u0259b\u0259bkar\u0131 is\u0259 Mustafa Necati Elgindir. O, M\u00f6vlana muzeyind\u0259 direktor olark\u0259n (1950-1972) bu \u015feiri \u0259lyazmalar aras\u0131nda tap\u0131r v\u0259 ara\u015fd\u0131rmadan yay\u0131mlad\u0131r. Daha sonralar \u0130stanbuldak\u0131 Qalata m\u00f6vl\u0259vixanas\u0131n\u0131n muzey\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 d\u0259 xidm\u0259tl\u0259ri olan Elgin bu misralar\u0131 tamamil\u0259 ba\u015fqa \u2013 daha \u00e7ox turist v\u0259 dindar c\u0259lb etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dni M<\/strong><strong>\u00f6vlan\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b&#8230; iddias\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131da qeyd etdiyim ki, \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d M\u00f6vlanan\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 bir \u0259s\u0259r deyil. M\u00fcridl\u0259rin\u0259 verdiyi t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin, dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259l\u0259rin, sufi r\u0259vay\u0259tl\u0259rinin v\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259rinin ba\u015fqa m\u00f6vl\u0259vil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir n\u0259sih\u0259t toplusudur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dnin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini M\u00f6vlan\u0131n \u0259n sevdiyi m\u00fcridl\u0259rind\u0259n biri, d\u0259rvi\u015fi v\u0259 x\u0259lif\u0259si olan H\u00fcsam\u0259ddin \u00c7\u0259l\u0259bi q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. \u018fslind\u0259, bu \u0259s\u0259rin ilk ad\u0131 da \u201cH\u00fcsaminam\u0259\u201ddir. Daha sonralar bu \u0259s\u0259r d\u0259rvi\u015fl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cK\u0259\u015ff\u00fcl-Quran\u201d v\u0259 \u201cM\u0259sn\u0259vi-i M\u0259n\u0259vi\u201d d\u0259 adland\u0131r\u0131l\u0131b. Uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00f6vl\u0259vi d\u0259rvi\u015fl\u0259r bu \u0259s\u0259ri Quran\u0131n t\u0259snifi kimi oxuyublar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dd\u0259ki dan\u0131\u015f\u0131lanlar v\u0259 dig\u0259r \u015feirl\u0259r \u015e\u0259msin ikinci qeybind\u0259n sonra Ruminin h\u00fcsran v\u0259 v\u0259cd g\u00fcnl\u0259rinin m\u0259hsuludur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6vl\u0259vilik davam edir&#8230; iddias\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1925-ci ilin 30 noyabr tarixind\u0259n etibar\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 min\u0259n 677 n\u00f6mr\u0259li qanunla T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki orta \u0259srl\u0259rd\u0259n qalma b\u00fct\u00fcn t\u0259riq\u0259t v\u0259 t\u0259kk\u0259l\u0259r qapad\u0131ld\u0131. Osmanl\u0131 tarixind\u0259n biz\u0259 tan\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn t\u0259riq\u0259tl\u0259rin ocaqlar\u0131, pirl\u0259ri, d\u0259rvi\u015fxanalar\u0131, m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259ri, ibad\u0259tgahlar\u0131 m\u00f6h\u00fcrl\u0259ndi. B\u0259zil\u0259ri muzey\u0259 \u00e7evrildi, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 ba\u015fqa bir f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sin\u0259 t\u0259slim edildi. Son m\u00f6vl\u0259vixana olan Qalata m\u00f6vl\u0259vixanas\u0131 da m\u00f6h\u00fcrl\u0259ndi v\u0259 uzun ill\u0259r a\u00e7\u0131lmad\u0131. M\u00f6vl\u0259vil\u0259r Suriyaya, \u018ffqan\u0131stana v\u0259 dig\u0259r Orta \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 yay\u0131l\u0131b yeni m\u00f6vl\u0259vixanalar a\u00e7maq ist\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, 1944-c\u00fc ild\u0259 Suriyada bilin\u0259nBakir \u00c7\u0259l\u0259binin qurdu\u011fu sonuncu M\u00f6vlana oca\u011f\u0131 da qapad\u0131l\u0131r. Bu g\u00fcn bu t\u0259riq\u0259tin he\u00e7 bir \u0259sasl\u0131, t\u0259kk\u0259y\u0259 dayanan d\u0259rvi\u015fxanas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6vl\u0259vi olmaq da sad\u0259c\u0259 h\u0259v\u0259s kimi ya\u015fay\u0131r. Qeyd edim ki, 1925-ci ild\u0259 qapad\u0131lan b\u0259zi t\u0259kk\u0259 v\u0259 d\u0259rvi\u015fxanalar indi muzey kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259maz\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131 m<\/strong><strong>\u00f6vl\u0259vidir&#8230; iddias\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259ma r\u0259qsi m\u00f6vl\u0259viliyin \u0259n populyar simvollar\u0131ndan biri, b\u0259lk\u0259 d\u0259, birincisidir. M\u00f6vlana v\u0259 d\u0259rgah\u0131 haqq\u0131nda n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lsa, n\u0259 \u00e7\u0259kils\u0259, m\u00fctl\u0259q fon \u015f\u0259kli kimi s\u0259ma ed\u0259n d\u0259rvi\u015fi qoyurlar. Ya da t\u0259s\u0259vv\u00fcf s\u00f6hb\u0259tl\u0259rinin ya\u015f\u0131l p\u0259rd\u0259sind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259maz\u0259nl\u0259r olur. \u00c7ox vaxt da Konya d\u0259rgah\u0131ndak\u0131 v\u0259 Qalata m\u00f6vl\u0259vixanas\u0131ndak\u0131 d\u0259rvi\u015fl\u0259rin r\u0259smini, videosunu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. M\u00f6vl\u0259vilik haqq\u0131nda tamamil\u0259 yanl\u0131\u015f bilin\u0259n bir fakt da odur ki, s\u0259ma r\u0259qsi v\u0259 s\u0259maz\u0259nl\u0259r k\u00fclt\u00fc m\u00f6vl\u0259vi t\u0259riq\u0259tin\u0259 aiddir. Yanl\u0131\u015fd\u0131r!<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259ma r\u0259qsi, \u0259slind\u0259, 9-10-cu \u0259srl\u0259rd\u0259 meydana ekzotik \u015fi\u0259 t\u0259riq\u0259tl\u0259rinin ayinl\u0259rin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Abd\u00fclbakir G\u00f6lp\u0131narl\u0131n\u0131n da qeydl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu r\u0259qs, daha do\u011frusu, ibad\u0259t \u015f\u0259klinin tarixi m\u00f6vl\u0259vilikd\u0259n \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l\u0259 dayan\u0131r. S\u0259ma ed\u0259n d\u0259rvi\u015fl\u0259rin ham\u0131s\u0131 m\u00f6vl\u0259vi deyildir. He\u00e7 m\u00f6vl\u0259vil\u0259rin d\u0259 ham\u0131s\u0131 s\u0259maz\u0259n ola bilmir. M\u0259nim Qalata m\u00f6vl\u0259vixanas\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm s\u0259maz\u0259nl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti qoca idi. Bunun s\u0259b\u0259bini soru\u015fanda demi\u015fdil\u0259r ki, s\u0259ma r\u0259qsini \u00f6yr\u0259nm\u0259k d\u0259rvi\u015fl\u0259rin ill\u0259rini al\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, g\u0259nc s\u0259maz\u0259n g\u00f6rm\u0259k m\u00fc\u015fk\u00fcl m\u0259s\u0259l\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlanan\u0131n \u00f6z\u00fc is\u0259 ilk d\u0259f\u0259 M\u0259ramda bir d\u0259yirman da\u015f\u0131n\u0131n d\u00f6n\u0259rk\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 s\u0259sd\u0259n v\u0259cd\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k s\u0259ma edib. O haldan sonra yazd\u0131\u011f\u0131 bir \u015feird\u0259 deyir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cK\u00f6n\u00fcl bu\u011fdaya b\u0259nz\u0259r, biz is\u0259 d\u0259yirman da\u015f\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u0259yirman hardan bilsin niy\u0259 f\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vl\u0259vil\u0259r s\u0259ma r\u0259qsinin sirrini Musa pey\u011f\u0259mb\u0259rin Tur da\u011f\u0131nda Allaha \u201c\u00d6z\u00fcn\u00fc m\u0259n\u0259 g\u00f6st\u0259r!\u201d dedikd\u0259n sonra v\u0259cd\u0259 g\u0259l\u0259n da\u011f il\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131rlar. D\u0259rvi\u015fl\u0259r inan\u0131rlar ki, Musaya \u00f6z\u00fcn\u00fc da\u011f\u0131n t\u0259rp\u0259nm\u0259si il\u0259 s\u00fcbut ed\u0259n Allah onlara s\u0259ma etm\u0259yi buyurub.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259ma h\u0259m dinl\u0259m\u0259k, h\u0259m d\u0259 v\u0259cd\u0259 g\u0259lm\u0259k m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. Klassik \u0130slam t\u0259riq\u0259tl\u0259ri bu r\u0259qsi haram hesab edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ney haqq\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dnin neyl\u0259 ba\u015flamas\u0131 v\u0259 bir \u00e7ox ibad\u0259tin ney s\u0259das\u0131 alt\u0131nda icra edilm\u0259si fakt\u0131 m\u00f6vl\u0259vil\u0259rin neyi m\u00fcq\u0259dd\u0259s hesab etm\u0259si iddias\u0131n\u0131 ortaya at\u0131b. Halbuki M\u00f6vlana t\u0259kc\u0259 neyi yox, t\u0259bi\u0259td\u0259ki onu v\u0259cd\u0259 g\u0259tir\u0259n b\u00fct\u00fcn s\u0259sl\u0259ri m\u00fcq\u0259dd\u0259s hesab edirdi. Ney m\u00f6vl\u0259vil\u0259rin h\u00f6rm\u0259t etdiyi, h\u0259tta m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdirdiyi bir instrument olmas\u0131na baxmayaraq, dig\u0259r musiqi al\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 s\u0259sl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da eyni sayq\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. M\u00f6vl\u0259viliyin \u0259sas prinsipl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 s\u0259si duymaq v\u0259 ondan v\u0259cd\u0259 g\u0259lm\u0259kdir. Lakin bu m\u00fctl\u0259q ney olmal\u0131d\u0131r iddias\u0131 yanl\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vl\u0259vil\u0259r eyni h\u00f6rm\u0259ti r\u00fcbab v\u0259 d\u0259f \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 s\u0259rgil\u0259yirl\u0259r. H\u0259tta M\u00f6vlanan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259hz r\u00fcbabla r\u0259qs etdiyi bilin\u0259ndir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6vlana Hac\u0131 B\u0259kta\u015finin x\u0259lif\u0259sidir&#8230; iddias\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi n\u0259 q\u0259d\u0259r B\u0259kta\u015fini sevs\u0259 d\u0259, onun \u00f6y\u00fcdl\u0259rini m\u00fcridl\u0259rin\u0259 d\u0259 \u00e7atd\u0131rsa da, bir \u00e7ox \u0259s\u0259rind\u0259 onun dedikl\u0259rini t\u0259fsir ets\u0259 d\u0259, Ruminin V\u0259li B\u0259kta\u015finin x\u0259lif\u0259si oldu\u011fu iddias\u0131 yanl\u0131\u015fd\u0131r. Bu dedi-qoduya s\u0259b\u0259b is\u0259 Sultan II Murad\u0131n 1826-c\u0131 ild\u0259 Hac\u0131 B\u0259kta\u015fini \u00f6zl\u0259rin\u0259 pir elan ed\u0259n yeni\u00e7\u0259ri ocaqlar\u0131n\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u0259kta\u015fi t\u0259kk\u0259l\u0259rini qapatd\u0131rd\u0131qdan sonra bir \u00e7ox b\u0259kta\u015finin m\u00f6vl\u0259vi ocaqlar\u0131na ayaq a\u00e7mas\u0131d\u0131r. B\u0259kta\u015filik 15-ci \u0259srd\u0259n sonra, ikinci pir adland\u0131r\u0131lan Balum Sultandan etibar\u0259n \u015fi\u0259 t\u0259riq\u0259tl\u0259rinin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini da\u015f\u0131d\u0131. Daha ekzotik v\u0259 heterodoks bir t\u0259riq\u0259t\u0259 \u00e7evrildi. M\u00f6vl\u0259vilik is\u0259 h\u0259m estetik d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259, h\u0259m d\u0259 batini yol ayr\u0131c\u0131 il\u0259 b\u0259kta\u015filikd\u0259n xeyli f\u0259rql\u0259nirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir d\u0259 o var ki, \u018fhm\u0259d \u018fflakinin qeydl\u0259rind\u0259n oxuyuruq ki, M\u00f6vlanan\u0131 q\u0131sqananlardan biri el\u0259 Hac\u0131 B\u0259kta\u015fi olub. X\u0259lif\u0259si \u015eeyx \u0130shaq\u0131 (Bu \u0130shaq h\u00fcrufil\u0259rin x\u0259lif\u0259si \u0130shaq deyil) Konyaya g\u00f6nd\u0259rir v\u0259 M\u00f6vlanaya yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda deyir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u0259 i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011fulsan? N\u0259 yolun yol\u00e7ususan? Neyl\u0259m\u0259k ist\u0259yirs\u0259n? Fani olan \u015feyl\u0259r n\u0259 tez q\u0259lbini kirl\u0259tdi?! Bu \u015fan\u0131nla bir yolun yol\u00e7usu oldu\u011funumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n? Xeyli \u0259m\u0259li t\u0259rs s\u0259nin h\u0259sr\u0259tinl\u0259 doda\u011f\u0131n\u0131 di\u015fl\u0259yib qara \u0259lbis\u0259 geyindi&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeyx \u0130shaq m\u0259ktubu M\u00f6vlanaya verm\u0259y\u0259 ged\u0259nd\u0259 Rumi s\u0259ma edirmi\u015f. V\u0259 v\u0259cd\u0259 g\u0259ldikc\u0259 h\u0259min o m\u0259\u015fhur beytl\u0259ri deyirmi\u015f:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fg\u0259r dostun yoxdursa, niy\u0259 axtarm\u0131rsan?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u018fg\u0259r yar\u0131na vard\u0131nsa, niy\u0259 sevinmirs\u0259n?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Niy\u0259 laqeyds\u0259n bu e\u015fq\u0259?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 \u0259cayib bir i\u015fdir,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u0259n nec\u0259 bu heyr\u0259tin sevdas\u0131na qap\u0131lmam\u0131san?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cVilay\u0259tnam\u0259\u201dd\u0259 \u015e\u0259msin v\u0259 M\u00f6vlanan\u0131n B\u0259kta\u015finin d\u0259rvi\u015fi olduqlar\u0131 yaz\u0131r. Amma bu sizi aldatmas\u0131n. \u00c7\u00fcnki \u201cVilay\u0259tnam\u0259\u201d B\u0259kta\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n d\u00fcz iki y\u00fcz il sonra q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b. Ruminin \u0259s\u0259rl\u0259ri is\u0259 onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 yaz\u0131l\u0131b. \u015e\u0259msin ba\u015f\u0131n\u0131n k\u0259sil\u0259r\u0259k quyuya at\u0131lmas\u0131 \u0259hvalat\u0131n\u0131 B\u0259kta\u015finin yuxuda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc iddias\u0131 da t\u0259r\u0259dd\u00fcd do\u011furur. B\u00fct\u00fcn hallarda, bir-birin\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u0259nz\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r ilhamlansalar da, b\u0259kta\u015fil\u0259rl\u0259 m\u00f6vl\u0259vil\u0259r prinsip etibari il\u0259 eyni yolun yol\u00e7usu deyill\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6vlanan\u0131n milli kimliyi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 eyforiyas\u0131n qap\u0131lan b\u0259zi tarix\u00e7il\u0259r M\u00f6vlanan\u0131n t\u00fcrk oldu\u011funu iddia ets\u0259l\u0259r d\u0259, o, farsd\u0131r. \u0130ndiki \u018ffqan\u0131stan \u0259razil\u0259rind\u0259 do\u011fulub. Ulu babalar\u0131 Xorasandan Konyaya k\u00f6\u00e7 etmi\u015f fars \u0259sill\u0259rind\u0259ndir. Onun Ahi Evranla m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u0259b\u0259bi d\u0259 o torpaqlarda t\u00fcrkm\u0259n irfan\u0131n\u0131n yox, m\u0259hz fars irfan\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6vlana panteistdir&#8230; iddias\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259bi\u0259ti tanr\u0131la\u015fd\u0131ran XVI \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Niyapollu Giardono Brunodur. \u201cH\u00f6kmed\u0259n canavar\u0131n d\u00fckan\u0131\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda \u201ch\u0259r \u015feyin Tanr\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0130san\u0131n bir ilah yox, sad\u0259c\u0259 yax\u015f\u0131 bir sehrbaz oldu\u011funu\u201d yaz\u0131r. V\u0259 yand\u0131r\u0131laraq \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 daha sonra \u201cH\u0259r \u015fey Tanr\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259dir. Tanr\u0131 h\u0259r \u015feyin \u00f6z\u00fcl\u00fcnd\u0259dir\u201d \u015f\u0259klind\u0259 Spinozada yekununu tap\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi, y\u0259ni panteizm \u0130bn Arabinin \u201cV\u0259hd\u0259t\u00fcl-v\u00fccud\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 b\u0259nz\u0259s\u0259 d\u0259, eyni deyildir. V\u0259hd\u0259t\u00fcl-v\u00fccud elmi Allah v\u0259 onun yaratd\u0131qlar\u0131n\u0131n bir ilahi ba\u011fla bir-birin\u0259 ba\u015fl\u0131 olmas\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131r. H\u0259r \u015fey Allah deyildir, h\u0259r \u015fey Allahdan g\u0259lir. Panteistl\u0259r is\u0259 h\u0259r \u015feyin tanr\u0131 oldu\u011funu iddia edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlanan\u0131n t\u0259bi\u0259t v\u0259 Allah m\u00f6vzusunda yazd\u0131qlar\u0131 v\u0259hd\u0259t\u00fcl-v\u00fccud elmin\u0259 dayan\u0131r. Q\u0259rb ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131 is\u0259 bu yozumlar\u0131 panteizm\u0259 ba\u011flay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6vlana v\u0259 \u015e\u0259ms aras\u0131nda cinsi yax\u0131nl\u0131q olub&#8230; iddias\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015fhur t\u00fcrkiy\u0259li yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018flif \u015e\u0259f\u0259qin \u201cE\u015fq\u201d roman\u0131ndan sonra bu qeyb\u0259tin arial\u0131 bir az da b\u00f6y\u00fcd\u00fc. D\u00fcnyada \u00e7ox sat\u0131lanlar aras\u0131nda olan \u201cE\u015fq\u201d roman\u0131nda M\u00f6vlana v\u0259 \u015e\u0259msin yax\u0131nl\u0131qlar\u0131 \u00e7\u0131lpaq v\u0259 \u018flif xan\u0131m\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edilib. Bunun s\u0259b\u0259bi is\u0259 \u018flif \u015e\u0259f\u0259qin daim q\u0259rb meyill\u0259rini qovalamas\u0131 v\u0259 onlardan n\u0259s\u0259 \u201cqoparmaq\u201d ist\u0259yidir. Erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 \u018flif \u015e\u0259f\u0259q soyq\u0131r\u0131m\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n roman yazd\u0131. Gender m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ortaya at\u0131landa feminizmd\u0259n yazd\u0131. Transgender m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00e7\u0131xanda gey v\u0259 lezbil\u0259rd\u0259n roman yazd\u0131. M\u0259hz \u201cE\u015fq\u201d roman\u0131 da Q\u0259rbd\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcn v\u0259 paralel olaraq transgender m\u00f6vzusunun populyarla\u015fd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 yaz\u0131ld\u0131. M\u00fckafat ala bilm\u0259s\u0259 d\u0259, \u018flif \u015e\u0259f\u0259q niyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131. Avropada bestseller oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlana v\u0259 \u015e\u0259ms q\u0131rx g\u00fcn \u00e7il\u0259d\u0259 olublar. Bu vaxt \u0259rzind\u0259 onlar\u0131n yan\u0131na birc\u0259 n\u0259f\u0259r d\u0259 olsun d\u0259rvi\u015f girm\u0259yib. O \u00e7il\u0259 haqq\u0131nda da, sad\u0259c\u0259, Ruminin \u00f6z qeydl\u0259rind\u0259n oxuyuruq. Y\u0259ni, cinsi yax\u0131nl\u0131qlar\u0131 bar\u0259sind\u0259 he\u00e7 bir qeyd\u0259 rast g\u0259linmir. H\u0259m d\u0259 bu hal onlar\u0131n \u0259xlaqi prinsipl\u0259rin\u0259 d\u0259 ziddir. \u015e\u0259ms v\u0259 M\u00f6vlana bir-birini ilahi e\u015fq yolunda tapm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu kimi qeyb\u0259tl\u0259rin \u0259sass\u0131z oldu\u011funu onlar\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi d\u0259 s\u00fcbur edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kulis.az R\u0259van Cavidin &#8220;M\u00f6vlana v\u0259 m\u00f6vl\u0259vilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 yanl\u0131\u015f bildiyimiz 10 fakt&#8221; yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir. T\u0259s\u0259vv\u00fcf dey\u0259nd\u0259 a\u011fla g\u0259l\u0259n birinci ad, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumidir. D\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox sat\u0131lan poeziya n\u00fcmun\u0259si d\u0259 onun yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201dl\u0259rdir. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n t\u0259xmin\u0259n iki y\u00fcz il sonra \u00c7\u0259l\u0259bi n\u0259slinin yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vl\u0259vi ocaqlar\u0131 v\u0259 m\u00f6vl\u0259vixanalarla iyirminci \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r ideyalar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19765,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-19764","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idman"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19764","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19764"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19764\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19767,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19764\/revisions\/19767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19765"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19764"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19764"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19764"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}