{"id":19719,"date":"2025-07-07T14:53:26","date_gmt":"2025-07-07T14:53:26","guid":{"rendered":"https:\/\/millitv.net\/?p=19719"},"modified":"2025-07-07T14:53:27","modified_gmt":"2025-07-07T14:53:27","slug":"balaxanidaki-sirli-q%C9%99biristanliq-b%C9%99hail%C9%99r-kimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millitv.net\/?p=19719","title":{"rendered":"Balaxan\u0131dak\u0131 sirli q\u0259biristanl\u0131q\u00a0\u2013 B\u0259hail\u0259r kimdir?"},"content":{"rendered":"\n<p>1844-c\u00fc ild\u0259 \u0130ran\u0131n \u015eiraz \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Seyid \u018fli M\u0259h\u0259mm\u0259d adl\u0131 bir \u015f\u0259xs \u201cBab\u201d l\u0259q\u0259bi g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k elan etdi ki, Allah t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n m\u00fcjd\u0259\u00e7idir, z\u00fchur edib. 1863-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 Mirz\u0259 H\u00fcseyn \u018fli elan etdi ki, haqq\u0131nda b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitablar\u0131nda x\u0259b\u0259r verdiyi Bab\u0131n \u00f6z yaz\u0131lar\u0131nda daim \u201cAllah\u0131n zahir ed\u0259c\u0259yi k\u0259s\u201d dediyi v\u0259d olunmu\u015f k\u0259s odur.<br><br>O v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 yeni dinin yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 elan etdil\u0259r, b\u0259hailik bel\u0259 yarand\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259nin bizim \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 olan t\u0259r\u0259fi ondan ibar\u0259tdir ki, vaxtil\u0259 m\u0259\u015fhur az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda da b\u0259hailiy\u0259 inananlar olub. Bak\u0131da \u2013 Balaxan\u0131 v\u0259 Buzovnada b\u0259hai m\u0259rk\u0259zl\u0259ri aktiv \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/bakuplus.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/8dd81_64485135695f4159b9869951edc81d4_mv2.png\" alt=\"\" title=\"\"><\/figure>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan B\u0259hail\u0259ri Dini M\u0259rk\u0259zinin katibi Ramazan \u018fsg\u0259rli iddia edir ki, H\u00fcseyn Cavid b\u0259hai olub, \u018fliqulu Q\u0259mk\u00fcsar is\u0259 b\u0259hailiy\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259nl\u0259rd\u0259n biri: \u201cSabir b\u0259hai olmasa da, \u015eamax\u0131da olanda b\u0259hai m\u0259clisl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak edirdi. Balaxan\u0131ya g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra da b\u0259hail\u0259r ona d\u0259st\u0259k olurdular. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, o d\u00f6vrl\u0259r b\u0259hail\u0259r maarif\u00e7ilik h\u0259r\u0259kat\u0131na ciddi t\u00f6hf\u0259 veribl\u0259r. Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bi a\u00e7mam\u0131\u015fdan qabaq b\u0259hail\u0259r Balaxan\u0131da q\u0131z m\u0259kt\u0259bi a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131lar. Musa Na\u011f\u0131yevin b\u0259hai oldu\u011funu, y\u0259qin ki, \u00e7ox adam bilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ramazan \u018fsg\u0259rli deyir ki, m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda \u00e7adran\u0131 ilk atan qad\u0131n Tahir\u0259 Q\u00fcrr\u0259t\u00fcleyn d\u0259 b\u0259hai olub: \u201cTahir\u0259 tarixd\u0259\u201d kitab\u0131 var, Amerikada n\u0259\u015fr olunub. Tahir\u0259 haqq\u0131nda elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n m\u0259cmusudur. Tahir\u0259 AB\u015e-da, Pakistanda, \u0130randa \u00e7ox ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u201cZ\u0259rrintac-Tahir\u0259\u201d adl\u0131 bir roman yaz\u0131b. Tahir\u0259 Q\u0259zvin t\u00fcrk\u00fcd\u00fcr. Bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar onun t\u00fcrk oldu\u011funu \u00f6z ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda qeyd edirl\u0259r. O, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0130ran qad\u0131nlar\u0131n\u0131n s\u0259si idi. \u00dc\u00e7 dild\u0259 \u2013 \u0259r\u0259b, fars, Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 b\u0259dah\u0259t\u0259n \u015feirl\u0259r deyirdi. Bab\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259d\u0259n ona iman g\u0259tirmi\u015fdi. Onun \u0259sl ad\u0131 S\u0259lim\u0259dir. Tahir\u0259 ad\u0131n\u0131 ona H\u0259zr\u0259t B\u0259haullah verib.<br><br>1848-ci ild\u0259 babil\u0259rin toplat\u0131s\u0131nda Tahir\u0259 ilk d\u0259f\u0259 \u00e7adran\u0131 at\u0131r v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 onu q\u0131nay\u0131r, ism\u0259tini \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131rlar. Bel\u0259 olduqda H\u0259zr\u0259t B\u0259haullah onun t\u0259mizliyini v\u0259 iff\u0259tini g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ona \u201cTahir\u0259\u201d ad\u0131 verir ki, bu, \u201cpak\u201d dem\u0259kdir. H\u0259min t\u0259dbird\u0259 o, \u00e7oxsayl\u0131 ki\u015fil\u0259rin aras\u0131nda yegan\u0259 qad\u0131n idi. O ki\u015fil\u0259rin aras\u0131na \u00fcz\u00fc a\u00e7\u0131q \u00e7\u0131x\u0131r. H\u0259tta babil\u0259r d\u0259 bu add\u0131m\u0131 d\u00fczg\u00fcn anlam\u0131rlar. Amma o \u00e7ox c\u0259sar\u0259tli qad\u0131n olub. B\u0259zi Q\u0259rb t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 h\u0259tta onu Janna Darkdan daha \u00fcst\u00fcn qad\u0131n hesab edirl\u0259r. Onun b\u0259nz\u0259ri tarixd\u0259 \u00e7ox azd\u0131r. Z\u0259kan\u0131n, iman\u0131n, g\u00f6z\u0259lliyin v\u0259 c\u0259sar\u0259tin \u00f6 d\u00f6vrd\u0259 bir qad\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259si nadir rast g\u0259lin\u0259n \u015feydir. Tahir\u0259d\u0259 bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 vard\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, onu 1852-ci ild\u0259 Tehranda \u201c\u0130delxani\u201d adlanan ba\u011fda bo\u011fub \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Son s\u00f6z\u00fc d\u0259 bu olub ki, m\u0259ni \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259rsiniz, ancaq qad\u0131nlar\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 he\u00e7 vaxt ala bilm\u0259y\u0259c\u0259ksiniz.<br><br>Sonradan rus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130zabella Qrinevskaya \u201cBab\u201d adl\u0131 pyes yazd\u0131. Tahir\u0259 d\u0259 h\u0259min pyesin \u0259sas q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan biridir. H\u0259min pyes Moskvada, Londonda, Sankt-Peterburqda tama\u015faya qoyuldu. H\u0259tta Sankt-Peterburq truppas\u0131 h\u0259min tama\u015fan\u0131 1907-ci ild\u0259 Bak\u0131da da oynad\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Edinburq Universitetinin professoru S\u0259lah\u0259ddin \u018fyyubovun biz\u0259 t\u0259qdim etdiyi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259&nbsp;<strong>(fotolar da ona m\u0259xsusdur)<\/strong>&nbsp;\u00e7ox maraql\u0131 m\u0259qamlar var.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, S\u0259lah\u0259ddin b\u0259yin anas\u0131 Minaxan\u0131m Qasimova (\u018fyyubova) \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 Balaxan\u0131 v\u0259 Buzovnada ya\u015fayan b\u0259hail\u0259rin repressiya il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/bakuplus.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/8dd81_9a2116acbbd49ab9dae58623368f9ab_mv2_d_224_1512_s_2.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/figure>\n\n\n\n<p>Qeyd edir ki, Bak\u0131da o vaxtlar iki dustaqxana var idi \u2013 Ke\u015fl\u0259 v\u0259 Bay\u0131lda: \u201cAtama sovqat g\u00f6nd\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Bay\u0131ldak\u0131 dustaqxanada s\u0259h\u0259r saat 5-d\u0259n n\u00f6vb\u0259 tutmaq laz\u0131m olurdu. 40 g\u00fcn sonra \u2013 30 noyabr 1937-ci ild\u0259 onu g\u00fcll\u0259l\u0259yib \u015f\u0259hid etmi\u015fdil\u0259r. Onun qana bula\u015fm\u0131\u015f k\u00f6yn\u0259yini h\u0259yat yolda\u015f\u0131na g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdil\u0259r. H\u0259bsin q\u0131rx\u0131nc\u0131 g\u00fcn\u00fc Fizz\u0259 xan\u0131m onu Bay\u0131l h\u0259bsxanas\u0131ndan g\u0259tirdiyi qazan\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 a\u015fkar etmi\u015fdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Repressiya olunmu\u015f b\u0259hail\u0259rin siyah\u0131s\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/bakuplus.az\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/8dd81_74fb1821e84caadfa3bcf1ff48df_mv2.png\" alt=\"\" title=\"\"><\/figure>\n\n\n\n<p>Minaxan\u0131m Qasimova (\u018fyyubova) yaz\u0131r ki, anas\u0131 b\u0259hailiyi \u0259r evind\u0259 q\u0259bul edibmi\u015f: \u201cUzun m\u00fcdd\u0259t ail\u0259si onun bu h\u0259r\u0259k\u0259tini pis qar\u015f\u0131lam\u0131\u015f, evind\u0259 \u201cmurdard\u0131r\u201d dey\u0259 he\u00e7 k\u0259s bir st\u0259kan su da i\u00e7m\u0259mi\u015fdi. Yaln\u0131z atam\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259ri, xasiyy\u0259tind\u0259ki safl\u0131q onlar\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259ki buzlar\u0131 \u0259rid\u0259 bilmi\u015f, bu qohumlu\u011fu \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259r\u0259f sanma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Minaxan\u0131m Qasimova (\u018fyyubova) bildirib ki, 1937-ci ild\u0259 Balaxan\u0131, Buzovna b\u0259hail\u0259ri \u0259ks-inqilabi f\u0259aliyy\u0259t, SSR\u0130\u2013ni y\u0131xmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 kapitalist \u00f6lk\u0259l\u0259riyl\u0259 (\u0130ngilt\u0259r\u0259, Almaniya, \u0130ran, F\u0259l\u0259stin) \u0259laq\u0259l\u0259r qurmaq, kapitalistl\u0259rl\u0259 f\u0259hl\u0259 v\u0259 k\u0259ndlil\u0259r aras\u0131ndak\u0131 sinfi m\u00fcbariz\u0259ni inkar etm\u0259k, anti-sovet t\u0259bli\u011fat, aktiv b\u0259hai ittiham\u0131 il\u0259 qrup hal\u0131nda m\u00fchakim\u0259 olunmu\u015f v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkum edilmi\u015fdil\u0259r. Onlar\u0131n say\u0131 is\u0259 t\u0259xmin\u0259n 21 n\u0259f\u0259r olub.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259hai Q\u00fcrr\u0259t\u00fcleyn Maqsudova \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, 1921-ci ild\u0259 Balaxan\u0131dak\u0131 evl\u0259rind\u0259 b\u0259hail\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcsafirxana t\u0259\u015fkil olunur v\u0259 burada 19 g\u00fcn ziyaf\u0259tl\u0259ri ke\u00e7irilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u200bMaqsudovan\u0131n yazd\u0131qlar\u0131na inansaq, o vaxt Balaxan\u0131da 3 min\u0259 yax\u0131n b\u0259hai varm\u0131\u015f. 1992-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Balaxan\u0131da ziyaf\u0259tl\u0259r gizli ke\u00e7irilir v\u0259 h\u0259r d\u0259f\u0259 d\u0259 bir b\u0259hainin evind\u0259 t\u0259\u015fkil olunurmu\u015f. H\u0259tta zirz\u0259mil\u0259rd\u0259 bel\u0259 t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilirmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir m\u0259qam\u0131 da qeyd ed\u0259k ki, Balaxan\u0131dak\u0131 q\u0259biristanl\u0131qdak\u0131 b\u0259hai q\u0259birl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 qalmaqdad\u0131r. B\u0259hai q\u0259birl\u0259rinin hasar da\u015flar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 Tahir\u0259 Q\u00fcrr\u0259t\u00fcleynin \u015ferl\u0259ri h\u0259kk edilib. B\u0259hail\u0259r Balaxan\u0131 haqq\u0131nda deyirl\u0259r: \u201cBura bizim canl\u0131 tariximizdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kulis.az A\u011fa C\u0259f\u0259rlinin B\u0259hail\u0259r haqq\u0131nda ara\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259qdim e<\/strong>tdi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1844-c\u00fc ild\u0259 \u0130ran\u0131n \u015eiraz \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Seyid \u018fli M\u0259h\u0259mm\u0259d adl\u0131 bir \u015f\u0259xs \u201cBab\u201d l\u0259q\u0259bi g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k elan etdi ki, Allah t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n m\u00fcjd\u0259\u00e7idir, z\u00fchur edib. 1863-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 Mirz\u0259 H\u00fcseyn \u018fli elan etdi ki, haqq\u0131nda b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitablar\u0131nda x\u0259b\u0259r verdiyi Bab\u0131n \u00f6z yaz\u0131lar\u0131nda daim \u201cAllah\u0131n zahir ed\u0259c\u0259yi k\u0259s\u201d dediyi v\u0259d olunmu\u015f k\u0259s odur.O v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 yeni &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19720,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-19719","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idman"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19719"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19719\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19722,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19719\/revisions\/19722"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}