{"id":19692,"date":"2025-07-07T11:18:32","date_gmt":"2025-07-07T11:18:32","guid":{"rendered":"https:\/\/millitv.net\/?p=19692"},"modified":"2025-07-07T11:18:33","modified_gmt":"2025-07-07T11:18:33","slug":"oglu-il%C9%99-bir-m%C9%99zarda-basdirilan-dahi-onu-nec%C9%99-xilas-etmisdil%C9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millitv.net\/?p=19692","title":{"rendered":"O\u011flu il\u0259 bir m\u0259zarda basd\u0131r\u0131lan dahi\u00a0&#8211; Onu nec\u0259 xilas etmi\u015fdil\u0259r?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Kulis.az bu g\u00fcn do\u011fum g\u00fcn\u00fc olan az\u0259rbaycanl\u0131 ideoloq, \u0259dib \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259sr Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk ictimai fikrinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri \u018flib\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 (\u018fli H\u00fcseyn Turan) \u2013 1864-c\u00fc il 24 fevralda Salyanda anadan olub. 1885-ci ild\u0259 Peterburq universitetinin riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olub. Burada d\u00f6vr\u00fcn m\u0259\u015fhur elm xadiml\u0259ri \u2013 Mendeleyev, Baqner, Men\u015futkin, Jukovski v\u0259 ba\u015fqalar\u0131ndan d\u0259rs alan \u018f. H\u00fcseynzad\u0259 imperiyan\u0131n paytaxt\u0131nda ged\u0259n ictimai-siyasi prosesl\u0259rl\u0259 d\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olur, &#8220;xalq\u00e7\u0131lar&#8221; h\u0259r\u0259kat\u0131na r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir s\u0131ra inqilab\u00e7\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r kimi, o da Sankt-Peterburqdan uzaqla\u015fmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r. Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n paytaxt\u0131ndak\u0131 ictimai-siyasi t\u0259lat\u00fcml\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq \u018f. H\u00fcseynzad\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259, \u0130stanbula g\u0259lir v\u0259 burada dar\u00fclf\u00fcnunda \u0259sg\u0259ri-tibbiyy\u0259 fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259dris almaqla dermatoloq ixtisas\u0131 v\u0259 y\u00fczba\u015f\u0131 h\u0259rbi r\u00fctb\u0259si qazan\u0131r. 1897-ci ild\u0259 o, Q\u0131rm\u0131z\u0131 Aypara C\u0259miyy\u0259ti hey\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259 \u0130taliyaya gedir. \u00dc\u00e7 ild\u0259n sonra geri qay\u0131daraq m\u00fcsabiq\u0259 yolu il\u0259 \u0130stanbul Dar\u00fclf\u00fcnunda \u0259sg\u0259ri-tibb fak\u00fclt\u0259sind\u0259 professor k\u00f6m\u0259k\u00e7isi v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 inqilab\u00e7\u0131 g\u0259nc t\u00fcrkl\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131na qo\u015fuldu\u011fundan, &#8220;\u0130ttihad v\u0259 t\u0259r\u0259qqi&#8221; partiyas\u0131n\u0131n ilk \u00f6z\u0259yini yaradanlardan biri oldu\u011fundan t\u0259qib olunur. &#8220;Kaspi&#8221;, &#8220;H\u0259yat&#8221;, q\u0259zetl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 1906-c\u0131 il noyabr\u0131n 1-d\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynayan &#8220;F\u00fcyuzat&#8221; jurnal\u0131n\u0131 n\u0259\u015fr etdirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7 r\u0259ngl\u0259 simvolla\u015fan Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n ideya-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin tezisi v\u0259 f\u00fcyuzat\u00e7\u0131lar\u0131n tarixi xidm\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1911-ci ild\u0259 \u0130stanbulda \u0259sl\u0259n \u00e7\u0259rk\u0259z olan s\u00fcvari zabiti \u015e\u0259ms\u0259ddin b\u0259yin q\u0131z\u0131 \u018fthiy\u0259 xan\u0131mla evl\u0259n\u0259n \u018fli b\u0259yin \u00fc\u00e7 \u00f6vlad\u0131 olub: Saida b\u0259yim, S\u0259lim Turan, Feyzav\u0259r. Amma n\u0259sil bu \u00fc\u00e7 \u00f6vladla sonlan\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u018fli b\u0259yin n\u0259v\u0259si olmur.<\/p>\n\n\n\n<p>O, 50 ya\u015f\u0131nda ata olub. \u00d6vladlar\u0131 balaca olan zaman onlar\u0131n h\u0259r biri \u00fc\u00e7\u00fcn albom tutub. H\u0259min albomlara karanda\u015fla \u015f\u0259kill\u0259r \u00e7\u0259kib, u\u015faqlara ver\u0259rmi\u015f. U\u015faqlar da h\u0259min r\u0259siml\u0259ri r\u0259ngl\u0259yirl\u0259rmi\u015f. \u018fli b\u0259y \u00f6vladlar\u0131n\u0131 \u00e7ox sevib. H\u0259r bazar g\u00fcn\u00fc u\u015faqlar\u0131n\u0131 g\u0259zm\u0259y\u0259, muzeyl\u0259r\u0259 apar\u0131rm\u0131\u015f. Novruz bayram\u0131n\u0131 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l qeyd edirl\u0259rmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u00e7mi\u015f sovet tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na birt\u0259r\u0259fli yana\u015f\u0131laraq sinfi, siyasi v\u0259 ideoloji m\u00fcbariz\u0259 m\u00f6vqeyind\u0259n qiym\u0259t verilmi\u015f, \u00fcz\u0259rin\u0259 qat\u0131 \u201cpanislamist\u201d v\u0259 \u201cpant\u00fcrkist\u201d dam\u011fas\u0131 vurularaq \u0259s\u0259rl\u0259rinin v\u0259 elm irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin yegan\u0259 varisi olan q\u0131z\u0131 95 ya\u015fl\u0131 Feyzav\u0259r Alpsarlan bir ne\u00e7\u0259 il \u00f6nc\u0259 atas\u0131n\u0131n s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri, foto-s\u0259n\u0259dl\u0259ri v\u0259 \u015f\u0259xsi \u0259\u015fyalardan ibar\u0259t arxivini Az\u0259rbaycan \u0130stiqlal Muzeyin\u0259 h\u0259diyy\u0259 edib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y h\u0259m\u00e7inin Sank-Peterburq \u0130mperator R\u0259ssaml\u0131q Akademiyas\u0131nda t\u0259hsil al\u0131b. O, bir s\u0131ra portret v\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifidir. Onun r\u0259sml\u0259ri Bak\u0131 muzeyl\u0259rind\u0259, \u0130stanbul v\u0259 Parisd\u0259 \u015f\u0259xsi kolleksiyalarda saxlan\u0131l\u0131r. Onun \u00e7\u0259kdiyi &#8220;Bibi Heyb\u0259t m\u0259scidi&#8221;, &#8220;\u015eeyx\u00fclislam\u0131n portreti&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259ri haz\u0131rda Bak\u0131da R.Mustafayev ad\u0131nda Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyinin daimi eksponat\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259m\u00e7inin T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucusu Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn \u018f. H\u00fcseynzad\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7\u0259kil\u0259n \u015f\u0259kill\u0259ri d\u0259 muzey\u0259 ba\u011f\u0131\u015flan\u0131b. Feyzav\u0259r xan\u0131m\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, M. K. Atat\u00fcrk\u00fcn d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259si x\u0259b\u0259rini e\u015fid\u0259n \u018f. H\u00fcseynzad\u0259 \u00e7\u0259kdiyi h\u0259min r\u0259sm \u0259s\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6z ya\u015flar\u0131n\u0131 saxlaya bilm\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y \u0130stanbulda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n zaman Sultan H\u0259midin \u0259leyhin\u0259 g\u0259ncl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t qrup yarad\u0131blar. 12 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n t\u0259l\u0259b\u0259ni h\u00f6kum\u0259t h\u0259bs etm\u0259k ist\u0259yib. Onlar\u0131n b\u0259zil\u0259rinin boyunlar\u0131na da\u015f ba\u011flay\u0131b, Bosfor bo\u011faz\u0131na at\u0131blar. T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r \u018fli b\u0259yi Qapal\u0131 \u00c7ar\u015f\u0131 adlanan yerd\u0259 bir evd\u0259 gizl\u0259dibl\u0259r. \u018fli b\u0259y bir m\u00fcdd\u0259t h\u0259min evin sakinl\u0259ri il\u0259 ya\u015fay\u0131b v\u0259 ail\u0259nin b\u00fct\u00fcn \u00fczvl\u0259rinin portretl\u0259rini \u00e7\u0259kib. H\u0259min \u015f\u0259kill\u0259r indi d\u0259 muzeyd\u0259ki kimi o evin divarlar\u0131ndan as\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra \u018fli b\u0259yi \u00f6l\u00fcmd\u0259n xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ona qad\u0131n paltar\u0131 geyindirib, evd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131blar. G\u0259mid\u0259 taxta \u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259rin i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259dibl\u0259r. N\u0259hay\u0259t, g\u0259mi Hind okean\u0131na t\u0259r\u0259f yola d\u00fc\u015f\u00fcb. Bununla da t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u018fli b\u0259yi \u00f6l\u00fcmd\u0259n xilas edibl\u0259r. Bu zaman \u018fli b\u0259y yaln\u0131z do\u011fmalar\u0131n\u0131n potretini sin\u0259sin\u0259 basaraq \u00f6z\u00fc il\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. \u018fli b\u0259y \u015f\u0259kill\u0259rl\u0259 xeyli m\u00fcdd\u0259t g\u0259mid\u0259 gizl\u0259nm\u0259li olub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycana 1926-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n T\u00fcrkoloji Qurultaya qat\u0131lmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lib. H\u0259min vaxt qarda\u015f\u0131 \u0130smay\u0131la deyib ki, m\u0259n g\u00f6r\u00fcr\u0259m, burada v\u0259ziyy\u0259t g\u0259rgindir. M\u0259n art\u0131q Az\u0259rbaycana g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m v\u0259 s\u0259n\u0259 d\u0259 m\u0259ktub yazmayaca\u011fam. \u00c7\u00fcnki bu, s\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Bundan sonra \u0130smay\u0131l\u0131 h\u0259bs edib, 2 illiy\u0259 Kurqan \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259ribl\u0259r. Oradan qay\u0131td\u0131qdan sonra yenid\u0259n 1941-ci ild\u0259 b\u00fct\u00fcn H\u00fcseynzad\u0259l\u0259r ail\u0259sini s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259ribl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin qarda\u015f\u0131 n\u0259v\u0259si C\u0259mil\u0259 H\u00fcseynzad\u0259 m\u00fcsahib\u0259l\u0259rinin birind\u0259 deyir: \u018fli b\u0259yin \u00f6vladlar\u0131 m\u0259n\u0259 deyirdil\u0259r ki, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259zabla ya\u015fay\u0131blar. Onlar\u0131n \u00f6z evl\u0259ri olmay\u0131b, kiray\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcbl\u0259r. H\u0259tta u\u015faqlar\u0131n h\u0259r\u0259si bir kiray\u0259 evd\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. Feyzav\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 atas\u0131 il\u0259 bir otaqda qal\u0131rm\u0131\u015f. \u018fli b\u0259y is\u0259 gec\u0259 yar\u0131s\u0131na q\u0259d\u0259r yaz\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli b\u0259y h\u0259yat yolda\u015f\u0131 \u018fthiy\u0259 xan\u0131mdan 26 ya\u015f b\u00f6y\u00fck idi. \u018fthiy\u0259 xan\u0131m insult ke\u00e7irib, yataq x\u0259st\u0259si olmu\u015fdu. \u00d6vladlar\u0131n\u0131n dedikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u018fli b\u0259yl\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7ox mehriban olublar. \u018fli b\u0259y \u00f6vladlar\u0131na Az\u0259rbaycan, buradak\u0131 qohumlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 n\u0259 dan\u0131\u015fmay\u0131b. Onun \u00f6vladlar\u0131 bizim haqq\u0131m\u0131zda he\u00e7 n\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r. Ancaq \u018fli b\u0259yin qarda\u015f\u0131 onlar\u0131n evl\u0259rind\u0259 olub.<\/p>\n\n\n\n<p>O, h\u0259r s\u0259h\u0259r &#8211; yayda da, q\u0131\u015fda da durub, soyuq su il\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 yuyurmu\u015f. Bir g\u00fcn o\u011flu S\u0259lim g\u00f6r\u00fcb ki, atas\u0131 \u00fcz\u00fcn\u00fc yuyan zaman yava\u015f-yava\u015f arxaya t\u0259r\u0259f gedir. H\u0259min d\u0259qiq\u0259 S\u0259lim atas\u0131n\u0131 tutub v\u0259 yata\u011fa uzad\u0131b. V\u0259 \u018fli b\u0259y he\u00e7 bir s\u00f6z dem\u0259d\u0259n, el\u0259 oradaca d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fks\u0259riyy\u0259ti iztirablar i\u00e7ind\u0259, 30 ild\u0259n \u00e7oxunu m\u00fchacir\u0259td\u0259 ke\u00e7\u0259n \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 \u00f6mr\u00fc 76 ya\u015f\u0131nda, 1940-c\u0131 ild\u0259 \u0130stanbulda ba\u015fa \u00e7at\u0131r. Qaraca \u018fhm\u0259d m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131nda, S\u0259limiyy\u0259 t\u0259kk\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 yerd\u0259, \u015fair H\u0259dimin q\u0259bri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Yegan\u0259 o\u011flu S\u0259lim b\u0259y Parisd\u0259 ya\u015fay\u0131b. El\u0259 orada da d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. C\u0259naz\u0259sini \u0130stanbula g\u0259tirib, atas\u0131n\u0131n m\u0259zar\u0131na d\u0259fn edibl\u0259r.<br>Ata-o\u011ful eyni m\u0259zarda. Onun m\u0259zar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana g\u0259tirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si ortaya \u00e7\u0131xanda da q\u0131z\u0131 Feyzav\u0259r xan\u0131m deyib ki, \u201cist\u0259mir\u0259m, atam\u0131 narahat etsinl\u0259r, qarda\u015f\u0131m\u0131z S\u0259lim d\u0259 onun yan\u0131ndad\u0131r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kulis.az bu g\u00fcn do\u011fum g\u00fcn\u00fc olan az\u0259rbaycanl\u0131 ideoloq, \u0259dib \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir. XX \u0259sr Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk ictimai fikrinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri \u018flib\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 (\u018fli H\u00fcseyn Turan) \u2013 1864-c\u00fc il 24 fevralda Salyanda anadan olub. 1885-ci ild\u0259 Peterburq universitetinin riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olub. Burada d\u00f6vr\u00fcn m\u0259\u015fhur elm xadiml\u0259ri \u2013 Mendeleyev, Baqner, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19693,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-19692","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idman"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19692"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19694,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19692\/revisions\/19694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}