{"id":19674,"date":"2025-07-07T11:12:09","date_gmt":"2025-07-07T11:12:09","guid":{"rendered":"https:\/\/millitv.net\/?p=19674"},"modified":"2025-07-07T11:12:11","modified_gmt":"2025-07-07T11:12:11","slug":"mirz%C9%99-f%C9%99t%C9%99li-axundov-haci-qara-%C9%99s%C9%99rini-erm%C9%99ni-xanin-sifarisi-il%C9%99-yazib-iddia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millitv.net\/?p=19674","title":{"rendered":"Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov \u201cHac\u0131 Qara\u201d \u0259s\u0259rini\u00a0erm\u0259ni xan\u0131n sifari\u015fi\u00a0il\u0259 yaz\u0131b\u00a0&#8211; \u0130DD\u0130A"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki saray\u0131n\u0131n divarlar\u0131ndan R\u00fcst\u0259m Zal\u0131n, \u00c7ingiz Xan\u0131n, \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vinin v\u0259 Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n \u015f\u0259kill\u0259rini asan Qacar \u015fah\u0131 Nasir\u0259ddin \u015fah M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah o\u011flu Qovanl\u0131-Qacar\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Mirz\u0259 M\u00fclk\u00fcm xan 1833-c\u00fc ild\u0259 \u0130sfahanda bir erm\u0259ni ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r.<br><br>M\u00fclk\u00fcm xan Fransada t\u0259hsil alan v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 dili bil\u0259n \u015f\u0259xs idi. Onun atas\u0131n\u0131n ad\u0131 Akop idi. Lakin o adla \u0130slam co\u011frafiyas\u0131nda ir\u0259li ged\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yini anlayaraq Mirz\u0259 Yaqub ad\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Culfa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olan Akop Jan Jak Russo il\u0259 qohum oldu\u011funu iddia ed\u0259r\u0259k Qacar d\u00f6vl\u0259tind\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i kimi v\u0259zif\u0259 tutub. (Bax: Algar, Hamid. M\u012brz\u0101 Malkum Kh\u0101n: A Study in the History of Iranian Modernism 1973)<br><br>O\u011flunun Parisd\u0259 t\u0259hsil almas\u0131na \u015f\u0259rait yaradan Akop onun burda olan y\u0259hudi massonlarla \u0259laq\u0259 qurmas\u0131nda da vasit\u0259\u00e7i olur. M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259 m\u0259qal\u0259rinin birind\u0259 onun haqq\u0131nda yaz\u0131r: \u201cMirz\u0259 M\u00fclk\u00fcm xan farmazonlar\u0131n q\u0259rib &#8220;qanunxah&#8221;lardan m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil bir c\u0259miyy\u0259ti-x\u0259fiyy\u0259dir\u201d (Bax:&nbsp;<a href=\"https:\/\/azcp.org\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Eserleri_II_cild_1909-1914.pdf?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3V0SW3LC9hEoHvw2c1ximaRZQNFRa75qA4qpnHyKpYZyPppNpFQagpR-A_aem_S15Diz7Hc9piYii1SLfVcQ\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/azcp.org\/&#8230;\/2023\/07\/Eserleri_II_cild_1909-1914.pdf<\/a>)<br><br>Tehrana geri d\u00f6n\u0259n M\u00fclk\u00fcm xan y\u0259hudil\u0259rin r\u0259hb\u0259ri olan \u0130saaq il\u0259 yax\u0131n dostluq qurur v\u0259 onun vasit\u0259sil\u0259 \u201cD\u00fcnya y\u0259hudil\u0259ri ittifaq\u0131\u201d (Alliance Isra\u00e9lite Universelle) il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r quraraq Qacar \u015fah\u0131 il\u0259 y\u0259hudi l\u0259r aras\u0131nda vasit\u0259\u00e7i kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi ki, Y\u0259hudi d\u00f6vl\u0259ti yaranmas\u0131na \u015fah d\u0259st\u0259k olsun. (Bax:&nbsp;<a href=\"http:\/\/book.iimes.su\/wp-content\/uploads\/2009\/r2009irn_p1.pdf?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3V0SW3LC9hEoHvw2c1ximaRZQNFRa75qA4qpnHyKpYZyPppNpFQagpR-A_aem_S15Diz7Hc9piYii1SLfVcQ\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">http:\/\/book.iimes.su\/wp-content\/uploads\/2009\/r2009irn_p1.pdf<\/a><br><br>Masson v\u0259 sosial darvinist olan Mirz\u0259 M\u00fclk\u00fcm xan eyni zamanda Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun ruhani m\u00fc\u0259llimi idi. (Axundov onu m\u0259ktublar\u0131nda ruhul-q\u00fcds adland\u0131r\u0131r) (Bax:&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.anl.az\/down\/meqale\/pedaqoji_univ_xeb_hip\/2020\/1\/772537(meqale).pdf?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2w2ONN3vo2RbuMxoGPnW4lIGHum7R-zZrbkeic4eLnkBMRt3LHwGHyIvo_aem_bMqxe-rtO9qPcEaYdOvm_A\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/www.anl.az\/&#8230;\/pedaqoji&#8230;\/2020\/1\/772537(meqale).pdf<\/a>)<br><br><a href=\"https:\/\/kulis.az\/xeber\/media\/tehrana-ele-bir-izahat-gondermisem-ki-axundzadenin-mirze-yusif-xanla-yazismalari-57833\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov<\/a>&nbsp;\u201cS\u0259rg\u00fcz\u0259\u015fti m\u0259rdi-x\u0259sis v\u0259 ya Hac\u0131 Qara\u201d \u0259s\u0259rini d\u0259 ruhani m\u00fc\u0259llimi Mirz\u0259 M\u00fclk\u00fcm xan\u0131n sifari\u015fi il\u0259 yaz\u0131b. S\u0259b\u0259b is\u0259 \u015eekspirin \u015e\u0259rqd\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131lan \u201cThe Merchant of Venice\u201d (&#8220;Venesiya taciri&#8221;) \u0259s\u0259ri idi. 1600-c\u0131 ild\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n \u015eekspir bu \u0259s\u0259rind\u0259 y\u0259hudil\u0259ri m\u0259nfi obrazda t\u0259qdim edirdi v\u0259 kitab\u0131n Qacar d\u00f6vl\u0259tind\u0259 v\u0259 regionda yay\u0131lmas\u0131 y\u0259hudil\u0259r haqq\u0131nda m\u00fcsb\u0259t imic qazand\u0131rm\u0131rd\u0131. (Bax: Raeen, Esmaeel. Faramosh Khaneh and Freemasonry in Iran. 1978)<br><br>Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 y\u0259hudil\u0259rin deyil, \u0259slind\u0259, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131, x\u0259sis v\u0259 ticar\u0259td\u0259 yalandan Allaha v\u0259 Qurana and i\u00e7\u0259n bir obraz yaratmaq laz\u0131m idi. Oxucularda qara bazar, f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 h\u0259tta s\u0259l\u0259m\u00e7iliyin adi hal oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bu obraz y\u0259hudil\u0259ri t\u0259miz\u0259 \u00e7\u0131xarmal\u0131 idi. (Bax: Vahdat, Farzin. &#8220;The initial confrontation of Iranian intellectuals with modernity: (a dual approach)&#8221;. Goftogo Journal 30: 125\u2013165)<br><br>Bu g\u00fcn biz\u0259 deyilir ki, &#8220;Hac\u0131 Qara&#8221; komediyas\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 d\u0259rin iz buraxm\u0131\u015f \u0259s\u0259r kimi m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini saxlay\u0131r. G\u0259ncl\u0259rin m\u0259n\u0259vi t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Lakin bu \u0259s\u0259rin alt \u015f\u00fcuru is\u0259 m\u00fcs\u0259lman obraz\u0131n\u0131 al\u00e7altmaq idi.<br><br>Maraql\u0131d\u0131r ki, Axundov v\u0259 onu ara\u015fd\u0131ranlar Az\u0259rbaycan imicini m\u0259nfi m\u0259nada t\u0259nqid ets\u0259l\u0259r d\u0259, Avropada v\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259 b\u00f6y\u00fck biznesl\u0259r qurub s\u0259l\u0259m\u00e7ilik ed\u0259n, ticar\u0259td\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 f\u0131r\u0131lda\u011fa \u0259l atan y\u0259hudi tacirl\u0259r bar\u0259d\u0259 bir c\u00fcml\u0259 bel\u0259 qeyd etm\u0259yibl\u0259r. Y\u0259ni, do\u011frudanm\u0131, onlar\u0131n bundan x\u0259b\u0259ri olmay\u0131b, yoxsa konkret m\u0259qs\u0259dl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edibl\u0259r?<br><br>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov, \u0259slind\u0259, \u0259s\u0259rind\u0259 real Hac\u0131 Qaran\u0131 \u0259ks m\u00f6vqed\u0259 yaz\u0131b. Hac\u0131 Qaran\u0131n geni\u015f ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri olub. O, Tiflis, \u0130r\u0259van, G\u0259nc\u0259 v\u0259 bir \u00e7ox \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rl\u0259 ticar\u0259t edib. Al\u0131\u015f-veri\u015f yeri is\u0259 A\u011fc\u0259b\u0259di bazar\u0131 olub. Sat\u0131\u015fdan da \u0259ld\u0259 etdiyi qazanc\u0131 \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirirdi. Bu yolla b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259t toplam\u0131\u015fd\u0131. Xeyriyy\u0259\u00e7i kimi d\u0259 tan\u0131n\u0131b, ehtiyac\u0131 olanlara k\u00f6m\u0259k edib. Real \u015f\u0259xsiyy\u0259t olan Hac\u0131 Qara&nbsp;<a href=\"https:\/\/kulis.az\/xeber\/media\/qasim-bey-zakirden-uzu-bu-yana-57823\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Qas\u0131m b\u0259y Zakirl\u0259<\/a>&nbsp;dost olub v\u0259 onu da Axundovla m\u0259hz o tan\u0131\u015f edib. A\u011fcab\u0259diy\u0259 gedib ya\u015fl\u0131 insanlarla s\u00f6hb\u0259t ed\u0259nd\u0259 onlar da t\u0259sdiq ed\u0259r ki, Hac\u0131 Qara Axundovun yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam \u0259ksi bir adam olub.<br><br>Axundova is\u0259 qa\u00e7aqmal\u00e7\u0131 bir m\u00fcs\u0259lman obraz laz\u0131m idi ki, ona y\u0259hudil\u0259r\u0259 xas olan ticari x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri ox\u015fad\u0131b yazs\u0131n. Bu da Hac\u0131 Qara olur.<br><br>H\u0259tta \u0259s\u0259r yaz\u0131landan sonra Hac\u0131 Qara Axundovla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 ona \u201cM\u0259n ail\u0259min d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131na qalanam. M\u0259n x\u0259sis deyil\u0259m\u201d deyir.<br><br>Axundovun bu \u0259s\u0259ri \u0259s\u0259rin zahir\u0259n Rusiyan\u0131n v\u0259 y\u0259hudil\u0259rin, eyni zamanda Mirz\u0259 M\u00fclk\u00fcm xan\u0131n m\u0259nafeyin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259si onun bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<br><br>\u018fs\u0259r komediya s\u00fcjetli oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn oxucular\u0131n sevgisini qazanm\u0131\u015f v\u0259 \u201cVenesiya taciri\u201d kitab\u0131 maraqdan d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259c\u0259, Mirz\u0259 M\u00fclk\u00fcm xan ist\u0259diyin\u0259 \u00e7at\u0131r, x\u0259sis, yalan\u00e7\u0131, ticar\u0259td\u0259 s\u0259l\u0259m\u00e7i y\u0259hudi obraz\u0131n\u0131 m\u00fcs\u0259lman Hac\u0131 Qara \u0259v\u0259z edir.<br><br>\u018flb\u0259tt\u0259, Axundov b\u00f6y\u00fck bir maarif\u00e7i v\u0259 yazard\u0131r. Lakin tarix real hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 alt fikirl\u0259ri d\u0259 g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D<a href=\"https:\/\/kulis.az\/xeber\/media\/qurani-tercume-eleyen-sair-allaha-inanmaq-mecburiyyetinde-deyilem-58810\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">osent Zaur \u018fliyevin<\/a>\u00a0yeni yaz\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki saray\u0131n\u0131n divarlar\u0131ndan R\u00fcst\u0259m Zal\u0131n, \u00c7ingiz Xan\u0131n, \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vinin v\u0259 Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n \u015f\u0259kill\u0259rini asan Qacar \u015fah\u0131 Nasir\u0259ddin \u015fah M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah o\u011flu Qovanl\u0131-Qacar\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Mirz\u0259 M\u00fclk\u00fcm xan 1833-c\u00fc ild\u0259 \u0130sfahanda bir erm\u0259ni ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r.M\u00fclk\u00fcm xan Fransada t\u0259hsil alan v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 dili bil\u0259n \u015f\u0259xs idi. Onun atas\u0131n\u0131n ad\u0131 Akop idi. Lakin &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19675,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-19674","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idman"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19674"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19677,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19674\/revisions\/19677"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}