{"id":19657,"date":"2025-07-07T10:30:19","date_gmt":"2025-07-07T10:30:19","guid":{"rendered":"https:\/\/millitv.net\/?p=19657"},"modified":"2025-07-07T10:30:21","modified_gmt":"2025-07-07T10:30:21","slug":"musfiqin-h%C9%99yasizligi-o-d%C9%99r%C9%99c%C9%99y%C9%99-catmisdir-ki-o-iclasda-n%C9%99-ucun-aglamisdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millitv.net\/?p=19657","title":{"rendered":"&#8220;M\u00fc\u015ffiqin h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 o d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r ki&#8230;&#8221;\u00a0&#8211; O iclasda n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011flam\u0131\u015fd\u0131?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Bu g\u00fcn Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Dilb\u0259r Axundzad\u0259nin an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<br>Kulis.az&nbsp;<a href=\"https:\/\/kulis.az\/xeber\/tarix\/intihar-eden-ogul-repressiya-meruz-qalmis-neve-tarixin-kulisi-60911\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">&#8220;Tarixin kulisi&#8221;<\/a>&nbsp;layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 H\u0259mid Piriyevin Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Repressiya dey\u0259nd\u0259, a\u011fl\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n ilk \u00fc\u00e7 imzadan biri Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqdir. Bu yaz\u0131da M\u00fc\u015ffiq\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccumlardan, \u0259leyhin\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131lardan dan\u0131\u015fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faca\u011fam.<\/p>\n\n\n\n<p>Ona qar\u015f\u0131 ilk h\u00fccum 1929-cu ild\u0259 ba\u015flan\u0131r. Onu \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n davam\u00e7\u0131s\u0131 kimi t\u0259nqid edirl\u0259r.<br><br>\u201cG\u0259nc i\u015f\u00e7i\u201d q\u0259zetinin 12 noyabr 1929-cu il tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 \u018fjd\u0259r S\u00fcleymanzad\u0259, Q\u00fcdr\u0259t Qafarzad\u0259, \u018f.Sad\u0131qzad\u0259 v\u0259 Akif Kaz\u0131m\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u018fhm\u0259d Cavad\u0131n quyruqlar\u0131na m\u00fcbariz\u0259 a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda deyilir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c&#8230;\u018fc\u0259ba, Cavad\u0131n \u015fagirdi olan M\u00fc\u015ffiq d\u0259 bunu etiraf edirmi?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>25-ci ild\u0259 H\u0259bib C\u0259biyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda \u201cKommunist\u201d q\u0259zeti yan\u0131nda t\u0259\u015fkil olunmu\u015f \u201cQ\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m\u201d c\u0259miyy\u0259tini da\u011f\u0131tma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan M\u00fc\u015ffiq v\u0259 Rahimkimil\u0259r (M\u0259mm\u0259d Rahim n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur \u2013 H.P.) uzun m\u00fcbariz\u0259mizd\u0259n sonra biz\u0259 yax\u0131n g\u0259ldil\u0259rs\u0259, yen\u0259 d\u0259 gizlind\u0259 \u0259sas inqilabi \u015feir yazmaqdan \u00f6zl\u0259rini ala bilm\u0259dil\u0259r. M\u0259ml\u0259k\u0259timizi k\u00f6lg\u0259likl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259d\u0259n M\u00fc\u015ffiqin:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n s\u0259rs\u0259ri bir r\u00fczgar,<\/em><br><em>Ell\u0259r m\u0259n\u0259 olmu\u015f yar&#8230;<\/em><br><em>Hala yen\u0259 mat\u0259m var (?!)<\/em><br><em>M\u0259n a\u011flad\u0131\u011f\u0131m yerd\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8211; dey\u0259 divar q\u0259zetind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Sabir Kitabxanas\u0131n\u0131n yan\u0131ndak\u0131 \u201cQ\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m\u201dl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 qrupunun f\u0259al bir \u00fczv\u00fc oldu\u011funu g\u00f6z\u0259lc\u0259sin\u0259 bilirik. Buna g\u00f6r\u0259 idi ki, h\u0259min qrup ya\u015faya bilm\u0259di.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu saat qar\u015f\u0131m\u0131zda M\u00fc\u015ffiqin \u201cK\u00f6lg\u0259likl\u0259rd\u0259\u201d adl\u0131 bir par\u00e7as\u0131 durur. Bu, Cavad\u0131n \u201cG\u00f6yg\u00f6l\u201d\u00fcnd\u0259n he\u00e7 d\u0259 geri qalmayan par\u00e7ad\u0131r:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u0259z\u0259r\u0259k kuytu qaranl\u0131qlar\u0131 buldum bu gec\u0259,<\/em><br><em>Yen\u0259 min d\u0259rd il\u0259 ax\u015famlar\u0131 s\u0131zlar g\u00f6z\u0259lim.<\/em><br><em>S\u0131rma kakill\u0259ri g\u00f6rd\u00fckc\u0259 vuruldum bu g\u00fcc\u0259,<\/em><br><em>\u201cYasl\u0131\u201d aylar gibi hicran\u0131na a\u011flar g\u00f6z\u0259lim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259ml\u0259k\u0259timizi k\u00f6lg\u0259likl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259d\u0259n M\u00fc\u015ffiq ax\u015famlar\u0131 da s\u0131zlar bulmas\u0131nda \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, yeni qurulu\u015fun \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yap\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Oktyabr inqilab\u0131 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 bu par\u00e7an\u0131 yazan M\u00fc\u015ffiqin imza \u0259v\u0259zin\u0259 \u201cYeld\u00f6y\u0259n o\u011flu S\u0259bay\u0131l\u201d imzas\u0131 qoymas\u0131 da ayd\u0131n edir ki, o c\u0259zas\u0131z burax\u0131lmamal\u0131d\u0131r&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;G\u0259nc i\u015f\u00e7i&#8221; q\u0259zetinin 20 iyul 1932-ci il tarixli say\u0131nda yaz\u0131l\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;M\u00fc\u015ffiqin h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 o d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r ki, q\u0259zet idar\u0259sin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k onu Cavidin &#8220;Ay qoduq&#8221; s\u0259rl\u00f6vh\u0259li \u015feirini yaymaqda t\u0259nqid ed\u0259n v\u0259 haqq\u0131nda yazan komsomol\u00e7u m\u00fc\u0259llim Yusif \u015eirvan\u0131 adam yerin\u0259 qoymur, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259mi he\u00e7 bir \u015fey hesab edir v\u0259 q\u0259zetimizin 17 iyul tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 &#8220;D\u00fc\u015fm\u0259n a\u011fz\u0131na bol\u015fevik yumru\u011fu&#8221; s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259 yazan v\u0259 onun Cavad\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, Cavad quyru\u011funda s\u00fcr\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc isbat ed\u0259n \u018fs\u0259d \u018fyyubiy\u0259 n\u00fcmayi\u015fkaran\u0259 bir sur\u0259td\u0259 &#8220;\u018fs\u0259d xuliqand\u0131r&#8221; dey\u0259 t\u0259hqir edir&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Lakin bu kimi \u201ct\u0259nqid\u201dl\u0259r M\u00fc\u015ffiqi yarad\u0131c\u0131l\u0131qdan uzaqla\u015fd\u0131ra bilmir. M\u00fc\u015ffiq daim ictimai i\u015fl\u0259rd\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edir, q\u0259l\u0259mini kommunizmi m\u0259dh etm\u0259k yolunda i\u015fl\u0259dir. Dilb\u0259r Axundzad\u0259nin \u201cM\u00fc\u015ffiqli g\u00fcnl\u0259rim\u201d memuar\u0131nda oxuyuruq:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;\u0130ndiki Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 o zaman &#8220;Proletar Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Asosyasiyas\u0131&#8221; adlan\u0131rd\u0131. Bu c\u0259miyy\u0259t \u00fczvl\u0259rini tez-tez f\u0259hl\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259, fabrikl\u0259r\u0259, m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259, klublara g\u00f6nd\u0259rirdi. Onlar f\u0259hl\u0259l\u0259ri sosializm quruculu\u011fu i\u015fin\u0259 ruhland\u0131rd\u0131lar. M\u00fc\u015ffiq bu i\u015fd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir, tez-tez q\u0259zetl\u0259rd\u0259 t\u0259rifl\u0259n\u0259rdi&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Dilb\u0259r xan\u0131m&nbsp;<a href=\"https:\/\/kulis.az\/xeber\/media\/yeni-sevdasina-qurban-oldugum-mikayil-musfiqin-seirleri-61010\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">M\u00fc\u015ffiqin<\/a>&nbsp;lirik \u015feirl\u0259rini \u00e7ox da ciddiy\u0259 almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, daim g\u00fcn\u00fcn t\u0259l\u0259bin\u0259 uy\u011fun \u0259s\u0259rl\u0259r yazma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cM\u00fc\u015ffiq pamb\u0131q toplan\u0131\u015f\u0131nda olmu\u015fdu. H\u0259min pamb\u0131q toplan\u0131\u015f\u0131na o, Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 S\u00fcleyman R\u0259himov v\u0259 h\u0259kim Quliyevl\u0259 getmi\u015fdi. M\u0259nim m\u0259kt\u0259b yolda\u015f\u0131m olmu\u015f h\u0259kim Quliyev M\u00fc\u015ffiqin s\u0259h\u0259rd\u0259n ax\u015fama q\u0259d\u0259r kolxoz\u00e7ularla birg\u0259 i\u015fl\u0259diyini deyirdi. S\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox ke\u00e7m\u0259mi\u015fdi ki, M\u00fc\u015ffiqin m\u0259\u015fhur &#8220;B\u0259yaz \u00e7\u00f6ll\u0259r&#8221; poemas\u0131 \u00e7apdan \u00e7\u0131xd\u0131&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eairi 1931-ci ild\u0259n \u015fair Bay\u0131ldak\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259t evind\u0259 t\u0259\u015fkil olunan \u0259d\u0259biyyat d\u0259rn\u0259yin\u0259 r\u0259hb\u0259r g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r. M\u00fc\u015ffiq bu rayonun h\u0259r i\u015fi il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olaraq bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;\u0130nqilabi m\u00fcbariz\u0259, d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259 \u0259m\u0259k \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri M\u00fc\u015ffiqin \u015fair q\u0259lbini \u00e7o\u015fdurmaya bilm\u0259zdi. O, h\u0259min vaxtlarda &#8220;Neft-\u0130li\u00e7 buxtas\u0131&#8221;, &#8220;Posyolka&#8221;, &#8220;\u0130\u015f\u00e7i q\u0131z&#8221; \u015feirl\u0259rini, &#8220;Buruqlar aras\u0131nda&#8221; poemas\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131&#8221;, &#8211; dey\u0259, Dilb\u0259r xan\u0131m qeyd edir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Dilb\u0259r xan\u0131m yuxar\u0131da t\u0259qdim etdiyimiz par\u00e7ada&nbsp;<em>\u201cM\u00fc\u015ffiqin m\u0259tbuatda tez-tez t\u0259rifl\u0259ndiyini\u201d<\/em>&nbsp;qeyd ets\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259, bel\u0259 deyildi. Ona qar\u015f\u0131 h\u00fccumlar az da olsa, davam edirdi. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n M\u00fc\u015ffiq 1933-c\u00fc ild\u0259 ki\u00e7ik bir qeyd yaz\u0131b m\u0259tbuatda \u00e7ap etdirir:<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Komsomoldan ilham al\u0131ram<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cM\u0259nim komsomol kitab\u00e7am yoxdur. Buna h\u0259r zaman t\u0259\u0259ss\u00fcf etmi\u015f\u0259m. Lakin buna baxmayaraq, m\u0259n komsomol ruhlu yeni g\u0259ncliyin h\u0259yat v\u0259 m\u00fcbariz\u0259sini t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259r yazm\u0131\u015fam. Lakin kim bilir ki, sabah qurtaraca\u011f\u0131m bir \u0259s\u0259rin q\u0259hr\u0259man\u0131 komsomol\u00e7u olmayacaqd\u0131r? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, komsomol h\u0259yat\u0131na dair yazd\u0131\u011f\u0131m \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u0259n kafi g\u00f6rm\u0259yir\u0259m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nim \u201cBuruqlar aras\u0131nda\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rim bir \u00e7ox n\u00f6qsan v\u0259 x\u0259talar\u0131ma baxmayaraq, Stalin rayonu m\u0259d\u0259ni i\u015f\u00e7il\u0259rinin \u201cmac\u0259ras\u0131n\u0131\u201d \u0259ks etdirir. M\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rimd\u0259 planl\u0131 h\u0259yat g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn can at\u0131ram. \u201c\u018ff\u015fan\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rim sxematik s\u0259hvl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, kolxoz daxilind\u0259ki sinfi d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc ver\u0259n bir \u0259s\u0259rdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n komsomol\u00e7u g\u0259ncliy\u0259 borcluyam. Onun m\u0259nd\u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259s\u0259rl\u0259r t\u0259l\u0259b etm\u0259y\u0259 haqq\u0131 var. Bu borcu komsomolun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259nqidl\u0259rin aras\u0131 is\u0259 s\u0259ngimir. M\u00fc\u015ffiq n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox yaz\u0131rsa, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox i\u015fl\u0259yirs\u0259, t\u0259nqidl\u0259r bir o q\u0259d\u0259r \u00e7oxal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKommunist\u201d q\u0259zetinin 23 aprel 1935-ci il tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 \u00dc\u0130K(b)P MK-n\u0131n 23 aprel 1932-ci il tarixli \u201c\u018fd\u0259bi-b\u0259dii t\u0259\u015fkilatlar\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d q\u0259rar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 illiyin\u0259 s\u0259hif\u0259 h\u0259sr edilir. S\u0259hif\u0259d\u0259 M\u0259mm\u0259d Kaz\u0131m \u018fl\u0259kb\u0259rlinin \u201c\u00dc\u00e7 il\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259si, M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun v\u0259 H\u00fcseyn Mehdinin \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 verilir. Bu yaz\u0131lar, bir n\u00f6v, m\u00fc\u0259llifl\u0259rin sosializm yolunda yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin hesabat\u0131 idi. M\u0259s\u0259l\u0259n, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m yaz\u0131s\u0131nda pamb\u0131q\u00e7\u0131 z\u0259rb\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 h\u0259sr etdiyi \u201cYax\u015f\u0131 yolda\u015f\u201d poemas\u0131n\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 Seyid H\u00fcseynl\u0259r birlikd\u0259 Qat\u0131r M\u0259mm\u0259din h\u0259yat\u0131ndan pyes yazma\u011fa haz\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. S\u0259m\u0259d Vur\u011fun da 23 aprel q\u0259rar\u0131ndan sonra \u201cyenid\u0259n quruldu\u011funu\u201d, \u201cKomsomol poemas\u0131\u201dn\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015ffiq is\u0259 xeyli geni\u015f hesabat verir:<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Sosialist v\u0259t\u0259nin\u0259 layiq \u0259s\u0259rl\u0259r u\u011frunda<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cM\u0259n firq\u0259mizin 23 aprel q\u0259rar\u0131ndan sonra yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131mda b\u00f6y\u00fck t\u0259b\u0259dd\u00fclat\u0131n yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u0259m. Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ki\u00e7ik, sxematik m\u0259nzum\u0259l\u0259r yazd\u0131\u011f\u0131m halda, bu q\u0259rardan sonra \u0259s\u0259rl\u0259rimi d\u0259 d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259k u\u011frunda b\u00f6y\u00fck t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rd\u0259 bulunmu\u015fam. Bu \u00fc\u00e7 il \u0259rzind\u0259 m\u0259n bir \u00e7ox h\u0259m lirik, h\u0259m epik \u0259s\u0259r yazm\u0131\u015fam. \u015eeirl\u0259r m\u0259cmu\u0259si hal\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131m kitabda 6 poema, 30-a q\u0259d\u0259r x\u0131rda lirik \u015feirim \u00e7ap edilmi\u015fdir. \u00c7ocuqlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u201c\u015e\u0259ng\u00fcl, M\u0259ng\u00fcl\u201d, \u201cHu\u015fsuz\u201d (\u201cHu\u015fsuza bax, hu\u015fsuza\u201d \u015feirini M\u00fc\u015ffiq Samuil Mar\u015fakdan t\u0259bdil etmi\u015fdi \u2013 H.P.) adl\u0131 iki \u0259s\u0259r yazm\u0131\u015fam v\u0259 bunlar d\u0259rc edilmi\u015fdir. Firq\u0259nin q\u0259rar\u0131ndan sonra qarda\u015f erm\u0259ni \u015fairl\u0259rind\u0259n \u00c7arensin 4 b\u00f6y\u00fck poemas\u0131n\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015f\u0259m. Bu, \u015fura xalqlar\u0131 aras\u0131nda sosialist m\u0259d\u0259niyy\u0259ti birliyi yolunda atd\u0131\u011f\u0131m ilk add\u0131md\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Lenin yolda\u015f\u0131n \u201cKlassikl\u0259ri oxuyun!\u201d \u015f\u00fcar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015e\u0259rq klassik \u015fairi \u2013 filosof \u00d6m\u0259r X\u0259yyam\u0131n b\u00fct\u00fcn r\u00fcbail\u0259rini Ruhulla Axundovun&#8230; t\u0259\u015fviqi il\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib qurtarm\u0131\u015fam. B\u0259zi r\u00fcbail\u0259rin \u2013 g\u00f6z\u0259l \u00e7\u0131xs\u0131n dey\u0259 &#8211; \u00fcz\u0259rind\u0259 yenid\u0259n i\u015fl\u0259yir\u0259m. Az\u0259rn\u0259\u015fr\u0259 el na\u011f\u0131llar\u0131ndan \u201c\u0130lan v\u0259 k\u0259ndli\u201d, \u201cQaya\u201d adl\u0131 iki m\u0259nzum \u0259s\u0259r d\u0259 vermi\u015f\u0259m ki, bu yax\u0131nlarda \u00e7ap oluanacaqd\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Az\u0259rneftin 15 illik bayram\u0131na i\u015f\u00e7i h\u0259yat\u0131ndan \u201cY\u00fcks\u0259li\u015f\u201d adl\u0131 bir poema yazm\u0131\u015fam. Bu, Az\u0259rneftin \u0259d\u0259bi almanax\u0131nda \u00e7ap edil\u0259c\u0259kdir. Yen\u0259, Stalin rayonunda ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 m\u00fckafat qazanm\u0131\u015f bir erm\u0259ni z\u0259rb\u0259\u00e7i i\u015f\u00e7inin h\u0259yat\u0131ndan \u201c\u015eair v\u0259 canavar\u201d adl\u0131 ki\u00e7ik poema yazm\u0131\u015fam. Daha sonra Xalq Komissarlar \u015euras\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi m\u00fcsabiq\u0259sin\u0259 8 \u00e7ap listi h\u0259cmind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir poema yazm\u0131\u015fam. Bundan ba\u015fqa, R\u0259sul Rza il\u0259 birlikd\u0259 rus \u015fairi Lermontovun \u201cDemon\u201d poemas\u0131n\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015f\u0259m. \u018fli Bayramov ad\u0131na \u0259m\u0259k\u00e7i t\u00fcrk qad\u0131nlar\u0131 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Saray\u0131n\u0131n tarixin\u0259 dair G\u00fclara Q\u0259dirb\u0259yovan\u0131n t\u0259\u015fviqi il\u0259 \u201cZeyn\u0259b\u201d adl\u0131 bir poema yazmaqdayam. Bu yax\u0131nlarda bu \u0259s\u0259rl\u0259rimi \u015feirl\u0259r m\u0259cmu\u0259si hal\u0131nda \u00e7ap etdir\u0259c\u0259y\u0259m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nim yazma\u011fa \u00e7ox h\u0259v\u0259sim var. Lakin, m\u0259nim m\u0259lumat\u0131m\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 h\u0259yatdan ald\u0131\u011f\u0131m intibalar\u0131, hissl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. M\u0259n hiss edir\u0259m ki, b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck siyasi, elmi biliy\u0259 sahib olmaq laz\u0131md\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, m\u0259n bunu da qazanma\u011fa haql\u0131 v\u0259 m\u00fcqt\u0259dir\u0259m. Qar\u015f\u0131mda b\u00f6y\u00fck planlar\u0131m var. M\u0259n sosialist \u015fura v\u0259t\u0259nim\u0259, \u0259m\u0259k\u00e7i xalq\u0131ma, q\u0259lbimin, beynimin qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan bir \u00e7ox b\u0259di\u0259l\u0259r verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131ram. M\u0259nim \u0259n b\u0259db\u0259xt d\u0259qiq\u0259m \u015feirsiz ke\u00e7\u0259n d\u0259qiq\u0259mdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u015eura \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tin sosializm realizmi \u0259sas\u0131nda y\u00fcks\u0259k pill\u0259l\u0259r\u0259!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015ffiqin bu d\u00f6vrd\u0259 \u0259sas f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259ti, \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 m\u0259qal\u0259d\u0259 qeyd etdiyi kimi, qarda\u015f sovet xalqlar\u0131ndan etdiyi t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r idi. O, erm\u0259ni \u015fairl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t antologiya haz\u0131rlamaq niyy\u0259tind\u0259 idi. H\u0259tta 1935-ci ild\u0259 \u018fli Nazim, M\u00fc\u015ffiq, Sabit R\u0259hman v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 ba\u015fqa \u0259d\u0259biyyat adam\u0131 \u0130r\u0259vana, erm\u0259ni \u0259dibl\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 gedir. (M\u00fcasirl\u0259rinin xatir\u0259l\u0259rind\u0259 qeyd olunur ki, onlar qay\u0131danda Leninakan rayonunda yol q\u0259zas\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. M\u00fc\u015ffiq qolundan y\u00fcng\u00fcl yaralan\u0131r).<\/p>\n\n\n\n<p>Ona qar\u015f\u0131 h\u00fccumlar 1937-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n intensivl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKommunist\u201d q\u0259zetinin 12 mart 1937-ci il tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 Seyfulla \u015eamilov \u201c\u018fd\u0259biyyatda bol\u015fevizm ideyal\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cYaln\u0131z revolyusiyadan, \u00f6lk\u0259miz sovetl\u0259\u015f\u0259nd\u0259n sonra \u0259lin\u0259 q\u0259l\u0259m al\u0131b \u015feir yazma\u011fa ba\u015flayan v\u0259 ictimai ke\u00e7mi\u015fi l\u0259k\u0259li olmayan Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq \u00f6z istedad\u0131na v\u0259 m\u0259hsuldar enerjisin\u0259 nisb\u0259t\u0259n ideya c\u0259h\u0259td\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcn yenid\u0259n qurulmas\u0131na laz\u0131m\u0131nca fikir verm\u0259yir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u00fc\u015ffiq \u00f6z\u00fcn\u00fcn ilk yarad\u0131c\u0131l\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc unutmamal\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>O, unutmamal\u0131d\u0131r ki, bu t\u0259sirl\u0259r qism\u0259n onun \u00fcz\u0259rind\u0259 bu g\u00fcn bel\u0259 b\u0259z\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u00fc\u015ffiq bu mill\u0259t\u00e7i v\u0259 m\u00fcrt\u0259ce t\u0259sirl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259s\u0259, onun m\u0259s\u0259l\u0259si q\u0259ti qoyulmal\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 M\u00fc\u015ffiq \u018fhm\u0259d Cavad kimi z\u0259h\u0259rli ideoloqlar\u0131n dostlu\u011funu bir sovet yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131na layiq nifr\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lamal\u0131 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 Lenin v\u0259 Stalin milli siyas\u0259tin\u0259 uy\u011fun bir sur\u0259td\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8230;M\u00fc\u015ffiq \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin a\u011fu\u015funa atmaq ist\u0259mirs\u0259, biz onu sa\u011flam v\u0259 d\u00fczg\u00fcn yolla ir\u0259li aparma\u011fa h\u0259r zaman \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q v\u0259 \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131q&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>1937-ci ilin mart\u0131nda Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda plenum ke\u00e7irilir. Plenumda \u0259sas d\u00f6rd m\u04d9s\u04d9l\u04d9 m\u00fczakir\u04d9y\u04d9 qoyulur:<\/p>\n\n\n\n<p>1. H\u00fcseyn Cavid m\u04d9s\u04d9l\u04d9si<\/p>\n\n\n\n<p>2. Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq m\u04d9s\u04d9l\u04d9si.<\/p>\n\n\n\n<p>3. \u018fhm\u0259d Cavad m\u04d9s\u04d9l\u04d9si.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Yusif V\u04d9zir m\u04d9s\u04d9l\u04d9si.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7 g\u00fcn davam ed\u0259n plenumda, dem\u04d9k olar ki, b\u00fct\u00fcn yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u04d9 \u015fairl\u04d9r \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fct\u04d9nqid\u201d ruhunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u0131x\u0131\u015f\u00e7\u0131lar Cavidi, Cavad\u0131, \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minlini k\u0259skin t\u0259nqid ets\u0259l\u0259r d\u0259, M\u00fc\u015ffiq\u0259 qar\u015f\u0131 mehriban yana\u015f\u0131rlar. H\u0259tta MK n\u00fcmay\u0259nd\u0259si H\u00f6kum\u0259 Sultanova M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda y\u00fcks\u0259k fikirl\u0259r s\u00f6yl\u0259yir, ona qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015fmaq laz\u0131m oldu\u011funu bildirir. Plenumun ikinci g\u00fcn\u00fc (mart\u0131n 19-u) M\u00fc\u015ffiq \u00f6z\u00fc \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 Beydulla Musayevin \u201cG\u00fcnd\u0259likl\u0259r\u201dind\u0259ki 21 mart 1937-ci il tarixli qeydind\u0259 oxuyuruq:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cD\u00f6rd-be\u015f g\u00fcnd\u00fcr ki, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n plenumu gedir. Plenum \u04d9sas\u04d9n Moskvada Pu\u015fkin yubileyin\u04d9 h\u04d9sr edilmi\u015f plenuma h\u04d9sr olunsa da, s\u00f6hb\u04d9tl\u04d9ri \u04d9d\u04d9biyyat\u0131m\u0131zda bir ne\u00e7\u04d9 adamlar\u0131n i\u015fi \u04d9traf\u0131nda gedir. \u04d8hm\u0259d Cavad, Yusif V\u04d9zir, Seyid H\u00fcseyn v\u04d9 Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq. Bunlar haq(q\u0131nda) h\u04d9m\u00e7inin \u201cYeni yol\u201dda, h\u04d9m \u201cKommunist\u201dd\u04d9 m\u04d9q(al\u04d9) \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Burada \u04d8hm\u04d9d Cavad, Yusif V\u04d9zir v\u04d9 Seyid H\u00fcseyn \u04d9sas\u04d9n sovet tematikas\u0131na yax\u0131nla\u015fmamaqda, m\u00fcsavat firq(\u04d9sini) if\u015fa etm\u04d9m\u04d9kd\u04d9 t\u00f6hm\u04d9tl\u04d9ndirirl\u04d9r. Haql\u0131 t\u00f6hm\u04d9tdir. Ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, bu adamlar ke\u00e7mi\u015find\u04d9n \u04d9l \u00e7\u04d9k\u04d9 bilmirl\u04d9r. X\u00fcs(us\u04d9n) \u04d8hm\u0259d Cavad. Lakin Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin onlara qat\u0131lmas\u0131 haqs\u0131zl\u0131qd\u0131r. Bunu ham\u0131 etiraf etdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Plenumda M\u00fc\u015ffiqin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 oldu. \u04d8d\u04d9biyyat tariximiz bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 qeyd ed\u04d9c\u04d9k, M\u00fc\u015ffiq \u00e7ox s\u04d9mimiyy\u04d9tl\u04d9 m\u04d9ruz\u04d9sind\u04d9, d\u00fcnyabax\u0131\u015f\u0131nda olan t\u04d9zadlar\u0131 boynuna ald\u0131. \u201cBeynim ir\u04d9li apar\u0131rsa, b\u04d9z\u04d9n q\u04d9lbim buna mane olur\u201d, &#8211; dedi. \u201cAncaq m\u04d9ni yand\u0131ran bir \u015feydir: m\u04d9ni \u00f6lk\u04d9min \u00f6gey o\u011flu kimi qar\u015f\u0131lay\u0131rlar. H\u04d9m m\u04d9ni&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u04d9si titr\u04d9di, g\u00f6zl\u04d9ri ya\u015fard\u0131. M\u00fc\u015ffiq \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131n s\u04d9mimi oldu\u011funu ham\u0131 etiraf etdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda \u04d9vv\u04d9ld\u04d9n ax\u0131ra kimi ham\u0131n\u0131 sars\u0131td\u0131, \u00e7oxlar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc ya\u015fard\u0131. M\u04d9n d\u04d9 onlardan biri oldum. Onun buraxd\u0131\u011f\u0131 d\u04d9rin, sars\u0131d\u0131c\u0131 t\u04d9sir \u00f6mr\u00fcm olduqca yad\u0131mdan \u00e7\u0131xmaz. \u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015f oldu\u011fu r\u00fcbail\u04d9ri oxumasil\u04d9 qurtard\u0131\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Dilb\u0259r xan\u0131m\u0131n \u201cM\u00fc\u015ffiqli g\u00fcnl\u0259rim\u201d memuar\u0131nda da h\u0259min iclasdan sonraya aid qeyd var:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Bir g\u00fcn M\u00fc\u015ffiq ev\u0259 \u00e7ox dilxor g\u0259ldi, ba\u015f\u0131n\u0131n a\u011fr\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi. Papiros \u00e7\u0259km\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn eyvana \u00e7\u0131xd\u0131. Sonra d\u0259rind\u0259n ah \u00e7\u0259kib s\u00f6z\u0259 ba\u015flad\u0131:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8211; Dilb\u0259r, bug\u00fcnk\u00fc y\u0131\u011f\u0131ncaqda b\u0259zi b\u0259dxahlar m\u0259ni o q\u0259d\u0259r t\u0259nqid etdil\u0259r ki, az qald\u0131 \u00fcr\u0259yim yerind\u0259n qopsun. M\u0259n\u0259 deyirl\u0259r, s\u0259n x\u0131rda burjua \u015fairis\u0259n. Bu s\u00f6z m\u0259n\u0259 el\u0259 toxundu&#8230; Ax\u0131 burjua dey\u0259nd\u0259 bizim g\u0259ncl\u0259rin t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcnd\u0259 z\u0259hm\u0259td\u0259n qa\u00e7an, insanl\u0131qdan k\u0259nar, xalq\u0131n\u0131, c\u0259miyy\u0259tini, v\u0259t\u0259nini sevm\u0259y\u0259n adamlar g\u0259lir. \u00d6z\u00fcn de, m\u0259n el\u0259 s\u00f6zl\u0259r\u0259 layiq\u0259m?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Q\u0259h\u0259r m\u0259ni bo\u011fdu. B\u00f6htan q\u0131l\u0131nc yaras\u0131ndan pis olur. Ax\u0131 b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 sosializmin quruculu\u011funa ba\u011fl\u0131, onun h\u0259r nailiyy\u0259tin\u0259 \u00fcr\u0259kd\u0259n sevin\u0259n, d\u00f6vr\u00fcn\u00fc, z\u0259man\u0259sini sonsuz ilhamla t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n \u015fair\u0259 bu c\u00fcr b\u00f6htan atanlar\u0131n m\u0259qs\u0259di n\u0259 idi?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bird\u0259n &#8220;Duy\u011fu yarpaqlar\u0131&#8221;ndak\u0131 bir r\u00fcbaini xat\u0131rlad\u0131m:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 bir h\u0259sr\u0259tim var, n\u0259 bir q\u0259mim var.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Dostlar\u0131m bilir ki, n\u0259 al\u0259mim var!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Lenin d\u00fcnyas\u0131na ithaf etm\u0259y\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir \u015fair \u00fcr\u0259yim, bir q\u0259l\u0259mim var!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8211; He\u00e7 x\u0131rda burjua \u015fairi bel\u0259 s\u0259mimi s\u00f6zl\u0259r dey\u0259 bil\u0259rmi?- dedim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u00fc\u015ffiqin eyni bir az a\u00e7\u0131ld\u0131 v\u0259 m\u0259n\u0259 iclasdan \u0259trafl\u0131 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. Birc\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn ictimai xadiml\u0259rd\u0259n olan H\u00f6kum\u0259 Sultanovan\u0131n onu m\u00fcdafi\u0259 etdiyini dedi. Sonra M\u00fc\u015ffiq \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131ndan \u015fikay\u0259t etdi. Ona a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 sakitl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rman verdim, amma gec\u0259 s\u0259h\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u00fcn\u0259 yuxu getm\u0259di. S\u0259h\u0259r h\u0259kim \u00e7a\u011f\u0131rtd\u0131rd\u0131m. O, M\u00fc\u015ffiqin \u0259s\u0259b sars\u0131nt\u0131s\u0131 ke\u00e7irtdiyini m\u00fc\u0259yy\u0259n edib d\u0259rman yazd\u0131&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min ilin 4 iyununda Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqi h\u0259bs edirl\u0259r. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n 26 \u00fczv\u00fc M\u00fc\u015ffiqin \u0259leyhin\u0259 ifad\u0259 verir (\u0259ks\u0259rinin ad\u0131 gizli saxlan\u0131l\u0131r). Amma m\u0259tbuat h\u0259l\u0259 d\u0259 susmur. H\u0259tta tutulandan on be\u015f g\u00fcn sonra da M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKommunist\u201d q\u0259zetinin 20 iyun 1937-ci il tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 \u018f.\u018fkb\u0259r imzal\u0131 m\u00fc\u0259llif \u201c\u018fd\u0259biyyatda d\u00fc\u015fm\u0259n qal\u0131qlar\u0131 ax\u0131rad\u0259k if\u015fa etm\u0259li\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c&#8230;\u018fd\u0259biyyat c\u0259bh\u0259sin\u0259 soxulmu\u015f d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rd\u0259n M\u00fc\u015ffiq is\u0259 \u015feirl\u0259rini boyal\u0131 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 doldurmaqla Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 r\u0259hb\u0259rliyinin g\u00f6z\u00fcn\u00fc p\u0259rd\u0259l\u0259mi\u015f v\u0259 bel\u0259likl\u0259, h\u0259qiqi simas\u0131n\u0131 gizl\u0259tm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u00fcsavat\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259l tulas\u0131 olan M\u00fc\u015ffiqin h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 o d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r ki, o, ir\u0259lil\u0259y\u0259n sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131na m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 h\u0259tta Az\u0259rbaycan Sovet Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc plenumunda son d\u0259r\u0259c\u0259 \u0259claf \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, kontrrevolusion \u015feirini bel\u0259 oxuma\u011fa nail olmu\u015fdur. \u201cDuy\u011fu yarpaqlar\u0131\u201d adlanan bu \u015feir \u201c\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti\u201dnin bu il 18 aprel tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 d\u0259rc edilmi\u015fdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8230;Bu ki\u00e7ik m\u0259qal\u0259d\u0259n m\u0259qs\u0259dimiz if\u015fa olunmu\u015f d\u00fc\u015fm\u0259nin Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131 Plenumunda alq\u0131\u015flanm\u0131\u015f \u201c\u0259s\u0259ri\u201dnd\u0259n b\u0259hs etm\u0259kdir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc d\u0259 buras\u0131d\u0131r ki, Sovet Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 \u0130ttifaq\u0131nda \u0259yl\u0259\u015f\u0259nl\u0259rin siyasi korlu\u011fu o d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r ki, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r bu yaramaz tartan-partan yaz\u0131lar\u0131n\u0131 inti\u015far etdirmi\u015fl\u0259r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nec\u0259 ola bil\u0259r ki, \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n,&nbsp;<a href=\"https:\/\/kulis.az\/xeber\/tarix\/zorla-efv-erizesi-yazdirirdi-amma-aldanmislar-tehqir-edilmisler-ve-satilmislar-60741\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">H\u00fcseyn Cavidin<\/a>&nbsp;yuvas\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f riyakar, \u0259claf M\u00fc\u015ffiq \u0130ttifaq\u0131n plenumunu v\u0259 \u201c\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti\u201dni \u00f6z tribunas\u0131na \u00e7evirmi\u015fdir&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>(Ha\u015fiy\u0259: M\u00fc\u015ffiq 1937-ci ilin ilk aylar\u0131nda \u201c\u00c7a\u011flayan\u201d adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 n\u0259\u015friyyata t\u0259hvil vermi\u015fdi. Bildiyim q\u0259d\u0259ril\u0259, o tutulandan sonra \u015e\u0259ms\u0259ddin Abasov \u201c\u00c7a\u011flayan\u201d\u0131 n\u0259\u015friyyatdan \u201co\u011furlay\u0131b\u201d evind\u0259 m\u00fchafiz\u0259 edir, M\u00fc\u015ffiq b\u0259ra\u0259t alandan sonra \u00e7apa verir.)<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015ffiqin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si bar\u0259d\u0259 versiyalar \u00e7oxdur. Uzun ill\u0259r onun Nargin adas\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259ndiyi v\u0259 ya aya\u011f\u0131na da\u015f ba\u011flanaraq suya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcman edilirdi. \u018fdal\u0259t Tahirzad\u0259 is\u0259 M\u00fc\u015ffiqin ba\u015fqa \u00f6l\u00fcm versiyas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat verdi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBiz \u00f6l\u00fcb ged\u0259c\u0259yik. Ger\u00e7\u0259kl\u0259ri d\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fczl\u0259 aparma\u011fa haqq\u0131m\u0131z yoxdur.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Adamlar\u0131n \u00e7oxu 1937-ci ild\u0259 M\u00fc\u015ffiql\u0259 x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla r\u0259ftar edilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bl\u0259rini he\u00e7 c\u00fcr anlaya bilmir. Buna ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u00fc\u015ffiqin bir binan\u0131n zirz\u0259misind\u0259 diri-diri divara h\u00f6r\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc 2003-c\u00fc ild\u0259 m\u0259n\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7usu bunun bir ne\u00e7\u0259 \u00f6n\u0259mli s\u0259b\u0259bini s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 istinadla m\u0259n\u0259 a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131. Onlardan birini xalqa b\u0259yan etm\u0259k indi m\u0259sl\u0259h\u0259t deyil. \u0130kisi is\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>1) M\u00fc\u015ffiq indi &#8220;Nizami&#8221; metro stansiyas\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, Azad qad\u0131n heyk\u0259linin solunda yerl\u0259\u015f\u0259n orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259diyi zaman rayon maarif \u015f\u00f6b\u0259sinin inspektoru (ad\u0131 b\u0259llidir) onun d\u0259rsini dinl\u0259yir. D\u0259rs vaxt\u0131 k\u00fcl\u0259k p\u0259nc\u0259r\u0259ni a\u00e7\u0131r. P\u0259nc\u0259r\u0259y\u0259 yax\u0131n oturmu\u015f bir q\u0131za M\u00fc\u015ffiq p\u0259nc\u0259r\u0259ni \u00f6rtm\u0259yi tap\u015f\u0131r\u0131r. Q\u0131z \u00f6rt\u00fcr. Bir azdan k\u00fcl\u0259k yen\u0259 a\u00e7\u0131r. M\u00fc\u015ffiq ikinci d\u0259f\u0259 d\u0259 \u00f6rtd\u00fcr\u00fcr. Ancaq p\u0259nc\u0259r\u0259 bir d\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r. \u00dcz\u00fcn\u00fc \u015fagirdl\u0259r\u0259 tutan M\u00fc\u015ffiq \u00abSovet h\u00f6kum\u0259tinin p\u0259nc\u0259r\u0259si d\u0259 bel\u0259 olar\u00bb deyir. D\u0259rsd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n inspektor bunu \u0259l\u00fcst\u00fc yaz\u0131l\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 &#8220;NKVD&#8221;-y\u0259 bildirir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>2) M\u00fc\u015ffiq Az\u0259rn\u0259\u015frin ikinci m\u0259rt\u0259b\u0259sind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fair dostlar\u0131 il\u0259 s\u00f6hb\u0259t edirmi\u015f. H\u0259min qatda Stalinin yek\u0259 bir b\u00fcst\u00fc varm\u0131\u015f. M\u00fc\u015ffiq ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcst\u00fcn ba\u015f\u0131n\u0131 \u015fill\u0259l\u0259yir v\u0259 deyir ki, vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k, s\u0259nin bo\u011faz\u0131na tros sal\u0131b u\u00e7uracaqlar. Bunu e\u015fid\u0259n Az\u0259rn\u0259\u015frin m\u0259sul bir i\u015f\u00e7isi (ad\u0131 b\u0259llidir) tez &#8220;NKVD&#8221;-y\u0259 bu haqda m\u0259lumat yaz\u0131r&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259nim \u015f\u0259xsi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259m\u0259 g\u00f6r\u0259, M\u00fc\u015ffiq\u0259 qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n s\u0259b\u0259bini Az\u0259rn\u0259\u015frd\u0259ki \u0259hvalatda axtarmaq g\u0259r\u0259kdir. Onun Stalini camaat i\u00e7ind\u0259 bel\u0259 a\u015fa\u011f\u0131lamas\u0131 Stalinin n\u00f6k\u0259ri Mirc\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rovu h\u0259dsiz q\u0259z\u0259bl\u0259ndirib v\u0259 n\u0259inki M\u00fc\u015ffiqin \u00f6z\u00fc c\u0259zaland\u0131r\u0131l\u0131b, h\u0259tta yolda\u015f\u0131 Dilb\u0259r d\u0259 zindana at\u0131l\u0131b v\u0259 orada d\u0259li olmaq d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>El aras\u0131nda, M\u00fc\u015ffiqin \u201carvada g\u00f6r\u0259\u201d \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc d\u0259 deyilir. Guya, d\u00f6vl\u0259t adamlar\u0131ndan kims\u0259 Dilb\u0259r\u0259 vuruldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn M\u00fc\u015ffiqi aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, amma Dilb\u0259r ona raz\u0131l\u0131q verm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn onu da d\u0259li edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015ffiqin yaz\u0131lar\u0131ndan, onun haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259rd\u0259n bel\u0259 m\u0259lum olur ki, o, \u0259sl Sovet \u015fairi olub. B\u0259s n\u0259 idi onun repressiya olunmas\u0131na \u0259sl s\u0259b\u0259b?<\/p>\n\n\n\n<p>Bunu m\u0259n bilmir\u0259m. M\u00fc\u015ffiqin nec\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259 bilm\u0259diyim kimi.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 y\u0259qin, he\u00e7 vaxt da bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Dilb\u0259r Axundzad\u0259nin an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.Kulis.az&nbsp;&#8220;Tarixin kulisi&#8221;&nbsp;layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 H\u0259mid Piriyevin Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir. Repressiya dey\u0259nd\u0259, a\u011fl\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n ilk \u00fc\u00e7 imzadan biri Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqdir. Bu yaz\u0131da M\u00fc\u015ffiq\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccumlardan, \u0259leyhin\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131lardan dan\u0131\u015fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faca\u011fam. Ona qar\u015f\u0131 ilk h\u00fccum 1929-cu ild\u0259 ba\u015flan\u0131r. Onu \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n davam\u00e7\u0131s\u0131 kimi t\u0259nqid edirl\u0259r.\u201cG\u0259nc &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19658,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-19657","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idman"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19657","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19657"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19657\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19659,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19657\/revisions\/19659"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19658"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19657"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19657"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millitv.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19657"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}